Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) Ücreti Hesaplama

Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) Ücreti Nedir?

Ulusal bayram ve genel tatil günleri, Türk iş hukukunda işçilere anayasal güvence altında tanınan dinlenme haklarının somut ifadelerinden birini oluşturur. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 47. maddesi ve 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun, bu günlerdeki çalışma koşullarını ve ödenecek ücretleri ayrıntılı biçimde düzenlemektedir.

Maktu aylıklı işçinin aylık ücreti, yılın tüm UBGT günleri dahil 30 günü kapsar; yani tatil günü ücreti aylığın içinde zaten mevcuttur. Bu nedenle UBGT günlerinde çalışan bir aylıklı işçinin ek alacağı, çalıştığı her gün için ilave 1 yevmiyeden ibarettir. Toplam alacak 2 yevmiyeye ulaşır: 1 yevmiye maktu aylıkta ödenmiş tatil ücreti + 1 yevmiye ilave çalışma karşılığı.

Hangi Günler UBGT Kapsamındadır?

2429 sayılı Kanun uyarınca yürürlükteki UBGT listesi aşağıdaki şekildedir. Bu liste değiştirilmedikçe tüm iş yerleri ve işçiler için bağlayıcı niteliktedir:

• 1 Ocak: Yılbaşı — 1 tam gün
• 23 Nisan: Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı — 1 tam gün
• 1 Mayıs: Emek ve Dayanışma Günü — 1 tam gün
• 19 Mayıs: Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı — 1 tam gün
• 15 Temmuz: Demokrasi ve Millî Birlik Günü — 1 tam gün
• 30 Ağustos: Zafer Bayramı — 1 tam gün
• 28–29 Ekim: Cumhuriyet Bayramı — 28 Ekim öğleden sonra (yarım gün) + 29 Ekim tam gün = toplamda 1,5 gün
• Ramazan Bayramı: Arife öğleden sonrası (yarım gün) + 3 tam gün = toplamda 3,5 gün
• Kurban Bayramı: Arife öğleden sonrası (yarım gün) + 4 tam gün = toplamda 4,5 gün

Bu liste doğrultusunda yılda toplam yaklaşık 15,5 gün UBGT tatili mevcuttur (dini bayramların tarihleri Hicri takvime göre her yıl değişir). Söz konusu günlerde çalışan işçi, yukarıda açıklanan ilave ücret hakkına sahip olur.

Yasal Dayanak

UBGT ücretinin hukuki temeli iki temel kanuna dayanır:

• 4857 sayılı İş Kanunu m.47: UBGT günlerinde çalışan işçiye, bu günler karşılığı bir günlük ücreti ayrıca ödenir. Madde "ayrıca" ibaresiyle, tatil günü ücretinin (maktu aylıkta ödenmiş) üzerine ek bir ödeme yapılması gerektiğini açıkça ortaya koyar.
• 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun: Hangi günlerin UBGT olduğunu belirler, arife günleri ve yarım gün tatil uygulamalarını düzenler.
• 4857 sayılı İş Kanunu m.44: İşçinin, ulusal bayram ve genel tatil günleri çalışmak istememe hakkını düzenler; bunu zorlayan işveren için yaptırım hükümleri öngörür.

Arife Günleri ve Yarım Gün Tatil Uygulaması

2429 sayılı Kanun uyarınca bazı tatil dönemlerinin arife günleri öğleden sonrası itibarıyla tatil sayılır. Bu durum özellikle Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı ve 28 Ekim Cumhuriyet Bayramı arifesi için geçerlidir.

Arife günü öğleden sonra çalışan işçi için ilave alacak, tam günlük ücretin yarısı olarak hesaplanır. Bu araç tam çalışılan gün sayısı üzerinden hesaplama yapar; arife öğleden sonrasını 0,5 gün olarak ayrıca değerlendirmek gerekir.

UBGT'de Çalışmanın Zorunlu Olup Olmadığı

Kural olarak işçi, UBGT günlerinde çalışmak zorunda değildir. Bu günlerde çalışma, işçinin onayına veya iş sözleşmesi/toplu iş sözleşmesindeki hükme bağlıdır. Toplu iş sözleşmelerinde genellikle UBGT çalışmasına ilişkin düzenlemeler yer alır ve zaman zaman kanuni asgari oranın üzerinde ücret garantisi sağlanır.

Bununla birlikte belirli sektörlerde — sağlık, güvenlik, enerji, ulaşım gibi kesintisiz hizmet gerektiren alanlarda — iş sözleşmesiyle veya toplu iş sözleşmesiyle UBGT günlerinde çalışma zorunluluğu kararlaştırılabilir. Bu durumda da ilave ücret hakkı ortadan kalkmaz.

Günlük Ücretin Hesaplanması

UBGT çalışma alacağının tespitinde önce günlük brüt ücretin belirlenmesi gerekir. Maktu aylıklı işçide günlük ücret şu formülle hesaplanır:

Günlük brüt ücret = Aylık giydirilmiş brüt ücret ÷ 30

İlave UBGT alacağı = Günlük brüt ücret × Çalışılan gün sayısı

Hesaplamalarda giydirilmiş brüt ücret kullanılır; yani çıplak temel ücrete ek olarak düzenli ödenen yol, yemek ve sair yan haklar da dahil edilir.

Toplu İş Sözleşmesinin Etkisi

Kanun yalnızca asgari hakkı düzenler. Toplu iş sözleşmesi veya bireysel iş sözleşmesiyle daha yüksek bir UBGT çalışma ücreti kararlaştırılabilir. Örneğin bazı sözleşmelerde UBGT'de çalışma karşılığı %100 yerine %150 veya daha yüksek zam oranı öngörülmektedir. Toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işçiler bu daha avantajlı hükümlere tabidir.

İspat ve Dava Süreçleri

UBGT çalışma alacağı davasında ispat yükü işçidedir. İşçinin söz konusu günlerde çalıştığını kanıtlaması gerekir. Kullanılan delil araçları hafta tatili alacağı davalarıyla örtüşür: giriş-çıkış kayıtları, puantaj, bordro, dijital iletişim kayıtları ve tanık beyanı başlıca delillerdir.

Yargıtay uygulamasında imzalı bordro, UBGT ücretinin ödendiğine karine oluşturur. Aksini ispat eden işçi, yazılı ya da güçlü dolaylı delil sunmak durumundadır. Bu nedenle işçilerin bordro içeriklerini dikkatle incelemesi ve UBGT alacaklarının ayrıca gösterilip gösterilmediğini takip etmesi büyük önem taşır.

Zamanaşımı

UBGT ücret alacakları iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Sözleşme devam ederken her ödeme döneminin sonunda o döneme ait alacak için zamanaşımı işlemeye başlar. Dava açılmadan önce zamanaşımına düşmüş dönemlerin tespit edilmesi, alacak hesabını doğrudan etkiler.

Vergisel Boyut

UBGT çalışma ücreti ücret niteliğinde olduğu için 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu kapsamında gelir vergisine ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu kapsamında damga vergisine tabidir. Net tutar kümülatif gelir vergisi matrahına göre değişir. Bu araç yalnızca brüt alacağı hesaplar.

Sık Sorulan Sorular

UBGT günleri hafta sonuna denk gelirse ne olur?

UBGT'nin Cumartesi veya Pazar gününe denk gelmesi halinde, ertesi iş günü telafi tatili (ek tatil) uygulaması yapılabilir; bu durum 2429 sayılı Kanun'un 2. maddesinde düzenlenmiştir. Tatil ertesi iş günü ile ikame edilmiş sayılır; her iki günün ayrı ayrı UBGT gibi değerlendirilmesi mümkün değildir.

Kısmi süreli çalışanlarda UBGT ücreti nasıl hesaplanır?

Kısmi süreli (part-time) çalışan işçiler için UBGT günü ücretinin hesaplanmasında, tam günlük ücret yerine o güne ilişkin kısmi ücret esas alınır. İşçinin günlük çalışma saatiyle orantılı olarak hesaplama yapılır.

İşsizlik ödeneği alanlar UBGT alacabı talep edebilir mi?

Hayır. UBGT alacağı aktif bir iş ilişkisinin varlığını gerektirir. İş sözleşmesi sona erdikten sonra tatil günleri için ayrıca alacak talep edilemez; ancak sözleşme sona ermeden önceki dönemlere ait birikmış alacaklar dava konusu edilebilir.