İlamsız İcra Takibi Masrafı Hesaplama

İlamsız İcra Takibi Nedir?

İlamsız icra, alacaklının elinde mahkeme ilamı veya ilam niteliğinde belge olmaksızın icra dairesine başvurarak borçluya ödeme emri gönderttirdiği takip yoludur (İİK m.42 vd.). Borçlunun itiraz etmemesi hâlinde takip kesinleşir; itiraz etmesi hâlinde itirazın iptali veya kaldırılması için mahkemeye başvurulması gerekir.

İlamsız Takipte Hangi Harç ve Masraflar Ödenir?

Takip başlatılırken alacaklının karşılaşacağı başlıca giderler şunlardır:

• Peşin harç: Takip tutarının ‰5'i (İİK m.59; 492 s. Harçlar K. Tarife I).
• Başvurma harcı: Maktu tutar (her yıl güncellenen tarife).
• Tebligat masrafı: Borçlu sayısına göre; normal veya hızlı posta seçeneği.
• Vekil varsa vekâlet sureti harcı ve baro pulu.

Bu masraflar, takip kesinleşirse borçludan geri alınır.

İlamlı Takipten Farkı

İlamsız takipte peşin harç ödenmek zorundadır; ilamlı takipte bu harç alınmaz. Bu nedenle aynı tutar için ilamlı takip masrafı genellikle daha düşüktür.

Borçlu İtiraz Ederse Ne Olur?

Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz edebilir (İİK m.62). İtiraz takibi durdurur; alacaklı bu aşamada harcını geri alamaz. Bu araç yalnızca başlangıç aşaması masrafını hesaplar.

İlamsız İcra Takibinin Hukuki Dayanağı

İlamsız icra, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 42. ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Alacaklı, elinde herhangi bir mahkeme ilamı veya belge bulunmasa dahi icra dairesine başvurarak borçlu aleyhine ödeme emri çıkartabilir. Türk icra hukukunun en yaygın kullanılan takip türü olan ilamsız icra, para alacaklarının büyük çoğunluğunda tercih edilmektedir.

Takip Talebinin İçeriği

İlamsız icra takibinde alacaklı, icra dairesine yazılı takip talebini sunar. Bu talep; alacaklının ve borçlunun ad-soyadı ile yerleşim yeri, alacağın Türk Lirası cinsinden tutarı, faiz oranı ve faizin işlemeye başladığı tarih, alacağın dayandığı hukuki ilişki (sözleşme, haksız fiil, vb.) ve istenen tebligat türü gibi bilgileri içerir (İİK m.58). Takip talebinin eksik olması hâlinde icra müdürü tamamlattırabilir.

Ödeme Emri ve Borçlunun Hakları

Takip talebinin kabulünün ardından icra dairesi borçluya bir ödeme emri tebliğ eder. Bu ödeme emrinde borçluya tebliğden itibaren 7 gün içinde itiraz etme hakkı hatırlatılır; itiraz edilmemesi hâlinde takip kesinleşir ve alacaklı haciz talep etme hakkını kazanır.

• İtiraz: Borçlu, borcun tamamına veya bir kısmına itiraz edebilir; itiraz takibi durdurur.
• İtirazın iptali (m.67): Alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir.
• İtirazın kaldırılması (m.68): Alacaklının elinde imzası kabul edilen belge varsa altı ay içinde icra mahkemesine başvurabilir; bu yol daha hızlıdır.

Haciz Aşaması

Takip kesinleştikten sonra alacaklı haciz talep edebilir. İcra memuru, borçlunun maaş, banka hesabı, taşınmazı ve menkul malları üzerine haciz işlemi uygular. Haczedilecek malların değeri alacak tutarını karşılamalıdır. Haczedilen mal İİK m.82-83 kapsamındaki istisna mallardan değilse satışa çıkarılarak alacak tahsil edilir.

Satış ve Tahsilat Aşaması

Haczedilen mal, alacaklının talebi üzerine açık artırmayla satışa çıkarılır. Satış bedelinden icra masrafları ve tahsil harcı düşüldükten sonra kalan tutar alacaklıya ödenir. Birden fazla alacaklı aynı mal üzerinde haciz koymuşsa satış bedeli sıra cetveline göre paylaştırılır.

Takip Masraflarının Borçludan Geri Alınması

İİK m.15 uyarınca, kanunda aksi yazılı olmadıkça takip harç ve masrafları borçluya aittir. Bu nedenle alacaklı başlangıçta avans olarak yatırdığı harç ve masrafları (başvurma harcı, peşin harç, tebligat, baro pulu ve vekâlet sureti harcı) takip sonunda borçludan geri alabilir. Cezaevi yapı harcı ise bu genel kuralın istisnasıdır ve alacaklı üzerinde kalır.

Takip Masrafı Nasıl Hesaplanır?

İlamsız icra takibinin açılış aşamasında hesaplanacak kalemler şunlardır:

• İcraya başvurma harcı: Her yıl güncellenen maktu bir tutardır; takip tutarından bağımsız olarak sabit miktarda ödenir.
• Peşin harç (binde 5): Takip tutarı üzerinden binde 5 oranında hesaplanır. Tahsilat gerçekleştiğinde bu harç, ödenecek tahsil harcından mahsup edilir (492 s.K. m.29/2); yani ödenen peşin harç kaybolmaz.
• Vekâletname suret harcı: Takibi bir avukat yürütüyorsa, vekâletnamenin suretine ilişkin maktu harç ödenir.
• Baro (vekâlet) pulu: Avukat aracılığıyla yapılan takiplerde Avukatlık Kanunu m.27 uyarınca baro pulu ödenir.
• Tebligat gideri: Her borçlu için ayrı ayrı tebligat masrafı hesaplanır; tebligat türüne (normal veya hızlı posta) göre birim tutar değişir.

Haciz, Satış ve Ekspertiz Masrafları

Bu araç yalnızca takip açılış masrafını hesaplar. Haciz işlemi yapılırken ayrıca icra memuru ücreti, adres araştırması masrafları; taşınmaz satışı söz konusuysa kıymet takdiri (ekspertiz) ve satış ilanı giderleri ayrıca istenir. Bu giderler, işlem yapıldıkça icra dairesince avans olarak talep edilir ve kapak hesabında borçluya yüklenir.

Takip Türleri Arasındaki Karşılaştırma

Türk icra hukukunda para alacaklarını takip etmek için üç temel ilamsız yol bulunmaktadır:

• Genel haciz yolu (ilamsız): Her türlü para alacağında kullanılabilir; borçlunun 7 günlük itiraz hakkı vardır.
• Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu: Çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetlerine dayalı alacaklar için daha hızlı bir yoldur; itiraz takibi durdurmaz.
• Kiralık taşınmazın tahliyesi için ilamsız takip (Örnek 13): Kira alacağı ve tahliye için özel prosedür uygular; borçluya 30 günlük ödeme süresi tanınır.

Zaman Aşımı ve Takip Süreleri

Alacağın zamanaşımına uğramaması için takip süresinde açılmalıdır. İlamsız icra takibinde zamanaşımı süresi, alacağın türüne göre değişir: genel olarak 10 yıl (TBK m.146), ticari alacaklarda 5 yıl (TTK m.728), kira alacaklarında 5 yıl (TBK m.147) gibi süreler geçerlidir. Takip açılması zamanaşımını keser; dosyanın ileride BAKI'ya bırakılması hâlinde iki yıl sonra yeniden zamanaşımı başlar.

Sık Yapılan Hatalar

İlamsız icra takibinde en çok yapılan hatalar şunlardır: yanlış borçlu adı veya adres bilgisiyle ödeme emri tebliğinin imkânsız hâle gelmesi, alacak miktarının yanlış veya eksik yazılması, faiz türü ve başlangıç tarihinin belirtilmemesi, yetkisiz icra dairesine başvurulması ve süresi geçmiş alacak için takip açılması. Bu hataların bir kısmı takip aşamasında düzeltilebilirse de bir kısmı takibin sona ermesine yol açabilir. Takip açılmadan önce alacak miktarının, borçlu bilgilerinin ve yetkili icra dairesinin doğru tespit edilmesi büyük önem taşır.