Süre ve Takvim
Hak Düşürücü Süre Kontrol Asistanı
Hak düşürücü süreler kaçırıldığında hakkın kendisi ortadan kalkar; zamanaşımından farklı olarak durmaz, kesilmez ve hâkim tarafından resen gözetilir. Bu asistan en kritik hak düşürücü süreleri kontrol eder: işe iade için arabulucuya başvuru 1 ay (İş K. m.20), tenkis davası öğrenmeden itibaren 1 yıl (TMK m.571), önalım hakkı bildirimden 3 ay ve her hâlde satıştan 2 yıl (TMK m.733 — iki süre birden gösterilir), idari işleme karşı iptal davası 60 gün (İYUK m.7), mirasın reddi 3 ay (TMK m.606). Olay tarihini girin; son gün ve bugüne göre kalan süre hesaplanır.
Sorular
Sık sorulanlar
Hak düşürücü süre ile zamanaşımı arasındaki fark nedir?
Hak düşürücü süre dolduğunda hakkın kendisi sona erer; süre durmaz, kesilmez ve hâkim tarafından resen (taraf ileri sürmese bile) gözetilir. Zamanaşımı ise yalnız def'i olarak ileri sürüldüğünde dikkate alınır, durabilir ve kesilebilir.
Önalım hakkında neden iki ayrı süre vardır?
Önalım hakkı, satışın hak sahibine bildirildiği tarihten itibaren 3 ay içinde ve her hâlde satıştan itibaren 2 yıl içinde dava yoluyla kullanılmalıdır (TMK m.733/son). Bildirim yapılmışsa 3 aylık süre, yapılmamışsa 2 yıllık üst sınır belirleyicidir; bu araç ikisini birden gösterir.
Mirasın reddi süresi ne zaman başlar?
Ret süresi 3 aydır; yasal mirasçılar için kural olarak mirasçı olduklarını öğrendikleri (çoğu kez ölüm) tarihten, atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirilmesinden itibaren işler (TMK m.606). Süre içinde ret beyanı sulh hukuk mahkemesine yapılır.
Son gün tatile rastlarsa hak düşürücü süre uzar mı?
Sürelerin son gününün resmî tatile rastlaması hâlinde süre, izleyen ilk iş gününe uzar (HMK m.93, TBK m.93 kıyasen); bu araç bu düzeltmeyi uygular. Yine de hak kaybı riski nedeniyle işlemi son güne bırakmamanız önerilir.
Hak Düşürücü Süre Nedir?
Hak düşürücü süre (sübutî süre), kaçırılması hâlinde hakkın kendisinin sona erdiği özel nitelikteki sürelerdir. Zamanaşımından şu temel noktalarda ayrılır:
- Resen gözetilir: Hâkim, taraflar ileri sürmese bile hak düşürücü sürenin geçip geçmediğini kendiliğinden inceler.
- Durmaz ve kesilmez: Zamanaşımının aksine, hak düşürücü süre hiçbir sebeple durmaz veya kesilmez; işlemeye başladıktan sonra hiç sekteye uğramadan dolmaya devam eder.
- Dava hakkını değil hakkın özünü yok eder: Zamanaşımında hak varlığını korur ancak savunma yoluyla (def'i) bertaraf edilebilir. Hak düşürücü sürede ise süre dolunca hak tamamen ortadan kalkar.
Bu araç, en kritik hak düşürücü süreleri için son günü ve bugüne göre kalan süreyi hesaplar.
İşe İade İçin Arabulucuya Başvuru — 1 Ay (İş K. m.20)
İş sözleşmesi feshedilen işçi, işe iade talebinde bulunmak istiyorsa fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır (4857 s. İş K. m.20/1, 7036 s.K. m.3). Bu süre hak düşürücüdür; geçirilmesi hâlinde işe iade hakkı tamamen yitirilir ve avukatın sorumluluğu doğabilir. Arabuluculuk zorunlu idari aşama olduğundan bu süre adli tatilden etkilenmez.
Tenkis Davası — 1 Yıl (TMK m.571)
Mirasbırakanın saklı payı zedeleyen ölüme bağlı tasarrufları (vasiyet, miras sözleşmesi) veya sağlararası kazandırmalar için saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir. Bu hak; saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl, her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde kullanılmalıdır (TMK m.571). Bu araç öğrenme tarihinden itibaren bir yıllık süreyi hesaplar.
Önalım (Şüfa) Hakkı — 3 Ay ve 2 Yıl (TMK m.733)
Paylı mülkiyette paydaşlardan birinin payını üçüncü kişiye satması hâlinde diğer paydaşlar, satın alma hakkına (önalım hakkı) sahiptir. Bu hakkın kullanımı için iki süre söz konusudur:
- Bildirimden itibaren 3 ay: Satış, diğer paydaşlara (noter aracılığıyla veya tescil sırasında) bildirilmişse bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde dava açılmalıdır.
- Her hâlde satıştan itibaren 2 yıl: Bildirim hiç yapılmamış olsa bile satışın tescilinden itibaren iki yıl geçmesiyle önalım hakkı düşer.
Bu araç, seçtiğiniz olay (bildirim veya satış) tarihine göre 3 aylık süreyi hesaplar; satış tarihini de girmeniz hâlinde 2 yıllık üst sınır ayrıca gösterilir.
İdari İşleme Karşı İptal Davası — 60 Gün (İYUK m.7)
İdare veya Danıştay'da açılacak iptal davalarında dava açma süresi, yazılı bildirimden itibaren 60 gündir. Bu süre aynı zamanda hak düşürücü niteliktedir; kaçırılması hâlinde artık iptal davası açılamaz ve idari işlem kesinleşir. Adli tatil uzaması uygulanır; son gün tatile rastlarsa 7 Eylül'e uzar.
Mirasın Reddi — 3 Ay (TMK m.606)
Mirasçılar, mirası kabul etmek zorunda değildir. Mirası reddetmek için 3 ay içinde sulh hukuk mahkemesine bildirimde bulunulmalıdır (TMK m.606). Yasal mirasçılar için süre ölümün öğrenildiği günden; atanmış mirasçılar için tasarrufun resmen bildirildiği günden başlar. Süre kaçırılırsa miras kayıtsız şartsız kabul edilmiş sayılır ve borçlar da üstlenilir.
Sık Yapılan Hak Düşürücü Süre Hataları
Hata 1 — İşe iade için dava tarihini arabuluculuk tarihiyle karıştırmak: Bir aylık süre arabuluculuk başvurusu içindir; dava, anlaşmama tutanağından itibaren 2 hafta içinde açılır. İki süreyi birbirine karıştırmak ciddi hak kayıplarına yol açar.
Hata 2 — Önalımda bildirimi beklemek: Satış tescil edilmiş ama bildirim yapılmamışsa 2 yıllık üst sınır işlemeye devam eder. Bildirim beklenmeden dava açılabilir.
Hata 3 — Mirası "zımni kabul" ile reddi karıştırmak: Miras mallarının kısmen yönetilmesi veya devredilmesi zımni kabul sayılabilir; 3 aylık ret süresi bu hâllerde işlevsiz hâle gelebilir. Mirasçılara profesyonel hukuki destek önerilir.
Hata 4 — Son günü tatile denk getirince uzama olacağını varsaymak: Hak düşürücü sürelerin son gününde resmî tatil/hafta sonu uzaması uygulanır; ancak bu yalnızca bir gün ya da birkaç günlük uzamadır. Süreyi son güne bırakmamak en güvenli yaklaşımdır.
Bu Araç Nasıl Kullanılır?
- Adım 1: Kontrol etmek istediğiniz hak/işlemi listeden seçin.
- Adım 2: Olay tarihini girin (fesih tebliği, öğrenme tarihi, bildirim tarihi veya ölüm tarihi).
- Adım 3: "Hesapla"ya basın. Son gün ve bugüne göre kalan süre (ya da sürenin dolduğuna dair uyarı) gösterilir.
Bu araç ön kontrol amaçlıdır. Hak düşürücü sürelerin bir kısmı somut olayın koşullarına göre farklı başlangıç tarihleri içerebilir; avukatınızla teyit etmeden kesin kararlar vermeyin.
Bu araç yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye veya taahhüt niteliği taşımaz. Kesin sonuç için bir avukata danışınız.
Bu Hesaplama Araçları Muhlet.com.tr altyapısı kullanılarak geliştirilmiştir.