İş Mahkemesi ve Zorunlu Arabuluculuk Süre Hesaplama

İş Hukukunda Süre: İki Aşamalı İşe İade Akışı

İş hukukundaki süre yönetimi, çalışanlar için bir hak; işverenler için ise yükümlülüklerini doğru ölçmek için kritik bir araçtır. Özellikle işe iade davalarında iki aşamalı akış söz konusudur: önce zorunlu arabuluculuk, ardından anlaşmazlık hâlinde dava. Bu iki aşamayı birbirine karıştırmak veya sürelerini yanlış hesaplamak, hakkın tamamen yitirilmesine neden olabilir.

İşe İade Sürecinin İki Aşaması

Aşama 1 — Arabulucuya başvuru (1 ay): Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması zorunludur (İş K. m.20/1, 7036 s.K. m.3). Arabuluculuk idari bir aşamadır; bu nedenle başvuru süresi adli tatilden etkilenmez. Bir ayı kaçıran işçi, işe iade hakkını kullanma imkânını tamamen yitirir.

Aşama 2 — Dava açma (2 hafta): Arabuluculuk görüşmelerinin anlaşmama son tutanağıyla kapanmasından itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır (İş K. m.20/1). Bu süre, usul süresi niteliğinde olduğundan adli tatil uzamasına tabidir; adli tatil içinde biten süre 7 Eylül'e uzar.

Her iki süre de hak düşürücü nitelikte olup kaçırılması hâlinde dava dinlenmez. Sürelerin hem arabuluculuk hem dava aşamasında ayrı ayrı takip edilmesi zorunludur.

Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 ile birlikte; işe iade davaları dahil pek çok iş uyuşmazlığında dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartı hâline getirilmiştir. Arabuluculuk şartını yerine getirmeden açılan davalar, usul yönünden reddedilir. Bu araç hem arabulucuya başvuru hem de anlaşmama sonrası dava sürelerini hesaplayabilmektedir.

İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı (İş K. ek m.3)

Ücret, fazla mesai, yıllık izin ücreti, ikramiye gibi işçilik alacakları ile ihbar, kıdem, kötüniyet ve eşitliğe aykırılık tazminatlarında zamanaşımı süresi 5 yıldır (4857 s. İş K. ek m.3). Bu süre, 7036 sayılı Kanun'la 2017'de beş yıla indirilmiş; önceki dönem alacakları için geçiş hükümleri uygulanmıştır.

Zamanaşımı, kural olarak feshin gerçekleştiği ya da alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar. Zamanaşımı süreleri maddi hukuk niteliğinde olup adli tatilden etkilenmez. Bu araç zamanaşımı sürelerinde tatil uzatması uygulamaz; kesin tarih olarak ham son gün gösterilir. Zamanaşımı durma ve kesilme hâlleri (TBK m.153-154) için avukattan ayrıca görüş alınması zorunludur.

İş Kazasında Maddi Tazminat Zamanaşımı (TBK m.146)

İş kazasından doğan maddi tazminat davaları, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146 kapsamında 10 yıllık genel zamanaşımına tabidir. Ancak ceza kanununda daha uzun dava zamanaşımı öngörüldüğü hâllerde bu süre esas alınır (TBK m.72). İş kazalarında zamanaşımının başlangıcı ve uzunluğu somut olaydaki koşullara göre değişebildiğinden avukattan profesyonel destek alınması önerilir.

İş Mahkemesi Kararına İstinaf (HMK m.345)

İş mahkemesi kararlarının kanun yolu denetimi, HMK'nın genel hükümleri çerçevesinde yürür. Kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde bölge adliye mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir (HMK m.345). Bu süre adli tatil uzamasına tabidir.

Arabuluculuk Sürecinin Pratik Akışı

İşe iade arabuluculuk süreci ortalama 3–5 hafta sürmektedir. Sürecin uzadığı hâllerde dava açma süresini hesaplamak için son tutanak tarihine dikkat edilmelidir:

• Son tutanak tarihi: arabuluculuk sürecinin kapandığı gün
• Dava açma süresi: son tutanak tarihini izleyen günden itibaren 2 hafta
• Son tutanağın adli tatil içinde düzenlenmesi hâlinde 2 haftalık süre adli tatil uzamasına tabidir

Sık Yapılan İş Hukuku Süre Hataları

Hata 1 — Fesih tarihini arabuluculuk tarihi olarak almak: Arabuluculuk süresi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren başlar. Fiilî fesih tarihi ile tebliğ tarihi farklı ise doğru tarih tebliğ tarihidir.

Hata 2 — Arabuluculuk süresine adli tatil uzaması uygulamak: Arabuluculuk idari bir aşamadır; bu süre adli tatilden etkilenmez. Yaz aylarında bu tuzağa düşen işçiler hak kaybedebilir.

Hata 3 — Zamanaşımı ile hak düşürücü süreyi karıştırmak: İşe iade süreleri hak düşürücü niteliktedir; mahkeme re'sen göz önüne alır. Zamanaşımı ise savunmaya bırakılmıştır; talep olmaksızın uygulanmaz.

Hata 4 — İstinaf ve temyiz için HMK'yı değil CMK'yı uygulamak: İş davaları hukuk yargılamasına tabidir; CMK değil HMK'nın istinaf ve temyiz süreleri geçerlidir.

Bu Araç Nasıl Kullanılır?

• Adım 1: İlgili başlangıç tarihini girin (fesih tebliği, son tutanak tarihi, alacağın doğumu, kaza tarihi veya karar tebliği).
• Adım 2: Uygulanacak süreyi listeden seçin.
• Adım 3: "Hesapla"ya basın. Araç; adli tatil, hafta sonu ve tatil uzamalarını otomatik uygulayarak son günü gösterir.

Sonucu iş hukuku alanında uzman bir avukatla teyit edin. Özellikle işe iade süreçlerinde küçük bir süre hatası tüm hakların yitirilmesine yol açabilir.