Kambiyo Senetlerine Özgü Takip Masrafı Hesaplama

Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu Nedir?

Çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetlerine dayalı alacaklarda alacaklı, İİK m.167 vd. uyarınca kambiyo senetlerine özgü haciz yoluna başvurabilir. Bu yol ilamsız takipten daha hızlıdır: borçluya ödeme emri tebliğ edilir ve itirazı takibi durdurmaz.

Kambiyo Takibinin Avantajları

• Borçlunun itirazı kural olarak takibi durdurmaz (İİK m.170).
• Senedin ibrazı yeterliyken itiraz belirsizliği yoktur.
• Mahkeme kararı beklenmeden haciz uygulanabilir.

Kambiyo Takibinde Harç ve Masraflar

Başlangıçta peşin harç (‰5) ödenir; borçlu sayısına göre tebligat masrafı hesaplanır. Vekil aracılığıyla takip yürütülüyorsa vekâlet sureti harcı ve baro pulu eklenir.

Hangi Senetler Kambiyo Senedi Sayılır?

• Çek: Bankaya hitaben düzenlenir.
• Bono (emre yazılı senet): Borçlu tarafından düzenlenir.
• Poliçe: Keşideci, muhatap ve lehtar üçlüsü içerir.

Kambiyo Takibinin Hukuki Dayanağı

Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 167. ve devamı maddelerinde düzenlenmektedir. Bu özel takip yolunun seçilmesi için elindeki senedin kanun tarafından kambiyo senedi olarak tanınan belgelerden biri (çek, bono veya poliçe) olması ve usulüne uygun düzenlenmiş bulunması gerekir.

Kambiyo Takibinde Ödeme Emri (Örnek 10)

Kambiyo senetlerine mahsus takipte icra dairesi borçluya Örnek 10 numaralı ödeme emri gönderir. Bu ödeme emrinde borçluya, tebliğden itibaren 5 gün içinde borcunu ödemesi ya da 5 gün içinde senedin kambiyo vasfına, imzaya veya borca itiraz etmesi bildirilir. Kural olarak itiraz takibi durdurmaz; borçlu ayrıca icra mahkemesinden ihtiyati tedbir talep etmek zorundadır.

Borçlunun İtiraz Yolları

Kambiyo takibinde borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde şu yollara başvurabilir:

• Senedin kambiyo vasfına itiraz: Belgenin çek/bono/poliçe niteliği taşımadığı ileri sürülür; icra mahkemesi inceleme yapar (İİK m.169/a).
• İmzaya itiraz: Senet üzerindeki imzanın borçluya ait olmadığı iddiasıyla icra mahkemesine başvurulur (m.170).
• Borca itiraz: Ödeme, zamanaşımı veya alacağın mevcut olmadığı gibi defiler ileri sürülür (m.168/5).

Kambiyo Takibinde Süreler

İlamsız genel haciz yolundan farklı olarak kambiyo takibinde süreler daha kısadır. Ödeme emrinin tebliğinden sonra borçlunun itiraz ve şikâyet süresi 5 gündür. İcra mahkemesi itirazı genel olarak 10 gün içinde inceler. Bu kısa süreler kambiyo takibinin alacaklı açısından daha hızlı sonuç vermesini sağlar.

Açılış Masrafının Hesaplanması

Kambiyo takibinin açılış masraf yapısı ilamsız genel haciz yoluyla büyük ölçüde örtüşmektedir:

• İcraya başvurma harcı: Maktu (sabit) tarife uyarınca ödenir; takip tutarından bağımsızdır.
• Peşin harç (binde 5): Senet tutarı üzerinden binde 5 oranında hesaplanır (492 s.K. m.29/1). Tahsilat gerçekleştiğinde tahsil harcından mahsup edilir.
• Vekâletname suret harcı: Avukat ile yürütülen takiplerde maktu harç ödenir.
• Baro (vekâlet) pulu: Avukatlık Kanunu m.27 uyarınca vekil varsa eklenir.
• Tebligat gideri: Borçlu sayısı kadar tebligat masrafı hesaplanır; kambiyo takibinde birden fazla borçlu (ciro zincirinden gelenler) olabilir.

Senedin Sahteliği veya Tahrifatı

Kambiyo senetlerinde sahtecilik veya tahrifat ciddi hukuki sonuçlar doğurur. İmzanın sahte olduğunu kanıtlayan borçlu, imzaya itiraz ile takibi durdurabilir ve bu durum alacaklı için ek masraflara yol açar. Alacaklının iyi niyetle sahte senet üzerinden takip açması hâlinde sorumluluk tartışmalı olmakla birlikte genel prensip, sahte belgeye dayanmanın hukuki korumadan yoksun bırakılması yönündedir.

Kambiyo Takibinde Zamanaşımı

Kambiyo senetlerinde kısa zamanaşımı süreleri söz konusudur. Poliçe ve bonoda ana borçlulara karşı 3 yıl, ciranta ve keşideciye karşı 1 yıl (TTK m.749 vd.); çekte ise ibraz süresinden itibaren 6 ay ve 3 yıl gibi farklı süreler geçerlidir. Takip açılmadan önce zamanaşımının dolup dolmadığı mutlaka kontrol edilmelidir; zamanaşımına uğramış senet üzerinden takip açılması itiraz ile engellenebilir.

Tahsil Harcı ve Vekâlet Ücreti

Kambiyo takibinin açılış masrafı, bu araç tarafından hesaplanan tutarla sınırlıdır. Tahsilat gerçekleştiğinde ayrıca tahsil harcı (492 s.K. tarife B-I/3) ve avukat varsa AAÜT m.11'e göre icra vekâlet ücreti doğar. Bu kalemler, borçlunun ödemesi gereken kapak hesabına dahil edilir; hesaplamak için tahsil harcı ve icra vekâlet ücreti araçlarını kullanınız.

Kambiyo Senetleri ile İlgili Özel Durumlar

Bankaya ibraz edilen çekin karşılıksız olduğunun belirlenmesi hâlinde banka, çekin arkasına "karşılıksızdır" kaydını düşer. Bu kaydın tarih ve tutarı, kambiyo takibinin hukuki altyapısını oluşturur. Bonoların ticari ilişkilerde geniş kullanımı göz önüne alındığında, kambiyo takibi Türkiye'deki ticari alacak tahsilinin en yaygın hukuki yollarından biri hâline gelmiştir.