Yıllık İzin Süresi Hesaplama

Yıllık Ücretli İzin Hakkı Nedir?

Yıllık ücretli izin, işçinin dinlenme, sosyal ve kültürel yaşama katılma hakkının somut güvencesidir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 53. maddesi, belirli koşulları sağlayan her işçiye yıllık ücretli izin hakkı tanır. Bu hak vazgeçilemez nitelikte olup işçi bu hakkından feragat edemez; aksini öngören sözleşme hükümleri geçersizdir.

Yıllık ücretli izin, iş sözleşmesinin devam ettiği dönemde işçiye tanınan bir haktır. Sözleşme sona ermedikçe kullanılmayan izin günleri ücrete dönüştürülemez; ancak sözleşme herhangi bir nedenle sona erdiğinde kullanılmayan günlerin ücreti ödenir (İş K. m.59).

Yıllık İzne Hak Kazanma Koşulları

4857 sayılı İş Kanunu m.53/1 uyarınca yıllık ücretli izne hak kazanabilmek için işçinin, işyerinde işe başladığı günden itibaren deneme süresi de dahil olmak üzere en az bir yıl çalışmış olması gerekir. Bu bir yıllık süre dolmadan yıllık ücretli izin hakkı doğmaz.

Kıdemin hesaplanmasında aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler de hesaba katılır (İş K. m.54). İşveren değişikliği olmaksızın yalnızca işyeri değişikliği söz konusuysa, önceki işyerindeki çalışma süresi kıdeme dahil edilir.

Kıdem Dilimleri ve İzin Süreleri

4857 sayılı İş Kanunu m.53 uyarınca, işçinin kıdemine göre uygulanacak asgari yıllık ücretli izin süreleri şöyledir:

• 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) kıdemi olan işçiler: En az 14 iş günü yıllık ücretli izin
• 5 yıldan fazla ve 15 yıldan az kıdemi olan işçiler: En az 20 iş günü yıllık ücretli izin
• 15 yıl (dahil) ve daha fazla kıdemi olan işçiler: En az 26 iş günü yıllık ücretli izin

Bu süreler kanunun öngördüğü asgari haklardır. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle işçi lehine artırılabilir; azaltılamaz.

Kritik Nokta: Tam 5 Yıl Kıdem

Uygulama ve yargı kararlarında en çok tartışılan mesele, tam 5 yıl kıdemi olan işçinin hangi dilime gireceğidir. Kanun metni "beş yıla kadar (beş yıl dahil)" ifadesini kullandığından, tam 5 yıl (5 yıl 0 ay 0 gün) kıdeme sahip işçi 14 günlük dilimde kalır. 20 günlük dilime geçebilmek için kıdemin 5 yılı 1 gün dahi aşması gerekir.

Bu araç, takvim-yıl hassasiyetiyle çalışmakta ve tam yıl dönümünü esas almaktadır. Hesaplama sonucu, işçinin hesap tarihi itibarıyla hak ettiği izin dilimini kesin olarak gösterir.

Yaş Koruması: 18 Yaş ve Altı ile 50 Yaş ve Üstü İşçiler

4857 sayılı İş Kanunu m.53/5 uyarınca, 18 yaşını doldurmamış (18 yaş ve altı) ile 50 yaşını doldurmuş (50 yaş ve üstü) işçilere verilecek yıllık ücretli izin 20 iş gününden az olamaz. Bu düzenleme, genç ve yaşlı işçilere ek bir koruma sağlar.

Sonuç olarak:

• 1–5 yıl kıdemli ve 18 yaşında ya da daha genç olan işçi: 14 gün yerine 20 gün izin hakkına sahiptir.
• 1–5 yıl kıdemli ve 50 yaşında ya da daha yaşlı olan işçi: Yine 14 gün yerine 20 gün izin hakkına sahiptir.
• 5–15 yıl kıdemi olan ve yaş koruması kapsamındaki işçi: Zaten 20 gün iznine hak kazanmaktadır; yaş koruması ek bir değişiklik yaratmaz.
• 15 yıl ve üzeri kıdemi olan ve yaş koruması kapsamındaki işçi: Zaten 26 gün iznine hak kazanmaktadır; yaş koruması burada da ek bir etki yaratmaz.

İzin Hakkının Kullandırılması

İşveren, işçinin bir hizmet yılını doldurduğu andan itibaren izin hakkını kullandırmakla yükümlüdür. İzin zamanını belirleme yetkisi işverene aittir; ancak işçinin isteğini mümkün olduğunca gözetmesi beklenir. Kanun, yıllık ücretli iznin en fazla üç parçaya bölünerek kullandırılmasına izin verir; parçaların birinin en az 10 gün olması zorunludur (İş K. m.56).

Yıllık izin kullanılmadığı takdirde ücrete dönüşmez; işçi hem iş ilişkisi devam ederken hem de sonrasında birikmiş izin günlerinin tamamını kullanma ya da ücret alacağına dönüştürme hakkına sahiptir.

İzin Süresine Dahil Edilmeyen Günler

İzin süresi hesaplanırken belirli günler izin süresinden sayılmaz (İş K. m.56/5):

• Hafta tatili günleri (Pazar veya toplu iş sözleşmesiyle belirlenen tatil günü)
• Ulusal bayram ve genel tatil günleri
• Mazeret izinleri

Örneğin işçi iki haftalık izne çıktığında, bu süreye denk düşen hafta tatili ve UBGT günleri izin süresinden düşülür; işçi fiilen 14 iş gününün ücretli iznini kullanmış olur.

Yer Altı İşlerinde Artırımlı İzin

4857 sayılı İş Kanunu m.53/son uyarınca yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri, diğer işçilere tanınan asgari sürelerin dört gün artırılmış haliyle uygulanır:

• 1–5 yıl kıdem: 18 iş günü (14 + 4)
• 5–15 yıl kıdem: 24 iş günü (20 + 4)
• 15 yıl ve üzeri kıdem: 30 iş günü (26 + 4)

Sözleşmeyle Artırım

Kanun yalnızca asgari süreleri düzenler. Bireysel iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle bu süreler artırılabilir. Toplu iş sözleşmesi kapsamındaki işyerlerinde çalışan işçilerin sözleşmelerini incelemeleri, yasal asgariyi aşan daha avantajlı hükümlere hak kazanıp kazanmadıklarını görmek açısından önem taşır.

Yıllık İzin ile Diğer İzin Türlerinin Farkı

Yıllık ücretli izin; hastalık izni, analık izni veya mazeret izninden farklıdır. Hastalık nedeniyle kullanılan rapor günleri yıllık izinden sayılamaz; işverenin yıllık izinden mahsup etmesi yasadır. Analık izninde de benzer güvence geçerlidir.

Sık Sorulan Sorular

İşyeri değiştirince kıdem sıfırlanır mı?

Farklı bir işverene geçildiğinde kıdem yeniden başlar. Ancak aynı işverenin farklı işyerlerinde ya da aynı şirket grubuna ait farklı işletmelerde geçen süreler, koşullar oluştuğunda kıdeme dahil edilebilir; bu durum her somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.

İzin ücretleri zam sonrasında yeniden hesaplanır mı?

Yıllık izin kullanılırken ödenen izin ücreti, o dönemki geçerli ücret üzerinden hesaplanır. İzin kullanımı sırasında ücret artışı yapılmışsa artan ücret üzerinden ödeme yapılması gerekir.

İşçi izin kullanmak istemezse ne olur?

İşçi yıllık ücretli izin hakkından feragat edemez; iş sözleşmesi devam ederken izni ücrete çeviremez. İşveren, işçiye izin kullandırmakla yükümlüdür; yükümlülüğün yerine getirilmemesi idari yaptırım doğurur. Sözleşme sona erdiğinde ise tüm kullanılmayan günlerin ücreti muaccel hale gelir.