Temerrüt Faizi Hesaplama

Temerrüt Faizi Nedir?

Temerrüt faizi, para borcunu zamanında ödemeyen borçlunun borcundan dolayı gecikmesi nedeniyle alacaklıya ödemek zorunda kaldığı faizdir. Türk Borçlar Kanunu'nun 117 ve devamı maddeleri temerrüt koşullarını, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun ise faiz oranını düzenler. Bu araç, adi borç ilişkilerinde uygulanan temerrüt faizini — kanuni oran veya sözleşmede kararlaştırılan özel oran üzerinden — hesaplar.

Kanuni Temerrüt Faizi

Sözleşmede özel bir oran kararlaştırılmamışsa veya kararlaştırılan oran kanuni faizin altındaysa (TBK m.120/1) temerrüt faizi kanuni faiz oranıyla işler. 3095 s.K. m.1 uyarınca kanuni faiz oranı 01.06.2024'ten itibaren yıllık %24'tür. Daha önceki dönemde (2006-2024-05-31) %9 oranı uygulanmaktaydı.

Akdi (Sözleşmesel) Temerrüt Faizi

Taraflar sözleşmeyle kanuni faizden daha yüksek bir temerrüt faizi oranı kararlaştırabilir. TBK m.120/2 uyarınca kararlaştırılan akdi temerrüt faizi, asgari bir sınıra tabi değildir; ancak aşırı yüksek oranlar TBK m.121 (faize faiz yasağı) ve TBK m.27 (genel ahlak - emredici hükümler) çerçevesinde tartışmalı olabilir. Ticari işlerde ise avans oranı üst sınır teşkil edebilir (3095 s.K. m.2/2).

Temerrüt Faizinin Hesaplanması

Temerrüt faizi, basit faiz ve 365 gün esasıyla hesaplanır:

• Günlük temerrüt faizi = Anapara × Yıllık oran ÷ 365
• Toplam temerrüt faizi = Günlük faiz × Gün sayısı

TBK m.121 uyarınca muaccel olmayan faize faiz (bileşik faiz) yürütülemez; yalnızca anaparaya faiz işler.

Temerrüt Tarihinin Belirlenmesi

• Vadeli borçlarda: Vade tarihinde kendiliğinden temerrüt oluşur (TBK m.117/2) — ihtar gerekmez.
• Vadesiz borçlarda: Alacaklının göndereceği ihtarla temerrüt gerçekleşir (TBK m.117/1).
• Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmede: Zararın doğduğu tarihten itibaren faiz istenebilir.

Bu Araç ile Yasal Faiz Aracının Farkı

T034 Yasal Faiz aracı hem kanuni hem avans faizini hesaplayabilmektedir; T035 ise sözleşmesel (akdi) faiz oranını da destekler. Özel oran kararlaştırılmış bir borç ilişkisinde bu aracı kullanmak daha uygun olacaktır.

Akdi Temerrüt Faizinin Üst Sınırı ve Pratik Örnekler

TBK m.120/2, tarafların sözleşmeyle kararlaştırabileceği temerrüt faizi oranına açık bir üst sınır getirir: akdi temerrüt faizi, kanuni faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamaz. Bu sınır emredici nitelikte olup aşan kısım geçersiz sayılır; mahkemeler fazlayı kendiliğinden indirir.

Pratik hesap örnekleri:

• 01.06.2024 sonrası dönem: Kanuni faiz %24 olduğundan akdi temerrüt faizi en fazla %48 olabilir. 100.000 TL anapara üzerinden 180 günlük temerrüt faizi: 100.000 × 0,48 × 180 ÷ 365 ≈ 23.671 TL.
• 2006-2024-05-31 dönemi: Kanuni faiz %9 iken akdi üst sınır %18'di. Aynı 100.000 TL için 180 gün: 100.000 × 0,18 × 180 ÷ 365 ≈ 8.877 TL.
• Oran değişikliği varsa: Hesap aralığı iki döneme denk geliyorsa her dönem kendi oranıyla ayrı hesaplanır ve toplamları birleştirilir. Bu araç bu bölmeyi otomatik yapar.

Sözleşmede kanuni üst sınırın üzerinde bir oran belirlenmiş olsa dahi araç bu sınırı otomatik uygular ve aşımı tespit ettiğinde kullanıcıyı uyarır.

İhtar: Nasıl Gönderilmeli, Temerrüde Etkisi Nedir?

Vadeli borçlarda (belirli bir ödeme tarihi olan sözleşmeler) vade tarihinin geçmesiyle birlikte borçlu kendiliğinden temerrüde düşer; ayrıca ihtar gönderilmesine gerek yoktur (TBK m.117/2). Bununla birlikte vadesiz borçlarda veya vade belirsizse alacaklının ihtarı temerrüt için zorunludur.

İhtarın hukuki geçerliliği için dikkat edilmesi gereken unsurlar:

• Yazılı olması: İspat kolaylığı açısından noter ihtarnamesi veya iadeli taahhütlü posta ile gönderim tercih edilmelidir. E-posta, KEP (Kayıtlı Elektronik Posta) ve kısa mesaj da delil niteliği taşıyabilir; ancak güvence derecesi daha düşüktür.
• Borcun açıkça belirtilmesi: Hangi sözleşme, hangi tutar, hangi tarihte ödenecek — bunların ihtarda net biçimde ifade edilmesi gerekir.
• Makul süre: İhtar süre tanıyorsa bu sürenin gerçekçi olması beklenir; aksi hâlde mahkemeler ihtar koşulunu tartışmaya açabilir.
• Tebliğ tarihi: Temerrüt, ihtarın borçluya ulaştığı tarihten itibaren başlar — gönderim tarihinden değil.

İhtar tarihi, faiz hesabının başlangıcını doğrudan etkiler. Bu nedenle faiz hesabını yaparken ihtarname içindeki tebliğ şerhini dikkatli incelemek gerekir.

Avukat Aracılığıyla Yapılan İhtarlar

Avukatın vekâletname yetkisine dayanarak müvekkili adına gönderdiği ihtarnameler, noter ihtarnamesiyle eşdeğer hukuki ağırlık taşır; ayrıca notere başvurmak zorunlu değildir. Avukat ihtarnamesi:

• Masraf açısından genellikle noter ihtarından daha ekonomiktir.
• Vekâletin kapsamı açıkça gösterilmesi hâlinde ispat değeri yüksektir.
• İcra takibinden önce gönderilen avukat ihtarı, borçluya son ödeme fırsatı tanıyarak dava ve icra sürecini kısaltabilir.
• Temerrüt başlangıcı: ihtarnamenin borçluya teslim tarihi esas alınır.

İhtarnamenin tebliğ edildiğine dair posta alındısı veya KEP sertifikası saklanmalıdır; bu belge daha sonra açılacak davada temerrüt tarihinin ispatı bakımından kritik önem taşır.

Faiz İspatı: Dava Dilekçesinde Faiz Talebi Nasıl Yazılır?

Temerrüt faizinin dava dilekçesinde doğru formüle edilmesi, hükmün icra edilebilirliği açısından belirleyicidir. Mahkemeler, belirsiz ya da hatalı yazılan faiz taleplerini daraltarak değerlendirebilir veya tamamen reddedebilir. Dilekçede şu unsurların yer alması önerilir:

• Anapara tutarı: TL cinsinden açıkça belirtilmeli.
• Temerrüt başlangıç tarihi: İhtar tarihi, vade tarihi veya dava tarihi — hangisi esas alınıyorsa dayanak kanun maddesiyle birlikte belirtilmeli.
• Faiz türü ve oranı: "Kanuni temerrüt faizi" veya "sözleşmede kararlaştırılan %XX akdi temerrüt faizi" şeklinde netleştirilmeli.
• Faizin başladığı tarih: Temerrüt tarihinden itibaren mi, dava tarihinden itibaren mi isteneceği — her ikisi de hukuken mümkündür; ancak temerrüt tarihinden itibaren talep, alacaklı açısından daha avantajlıdır.

Örnek dilekçe ifadesi: "…tarihinde muaccel olan [X TL] alacağımın, borçlunun …/…/… tarihli ihtarnamenin tebliğiyle temerrüde düşürülmesi nedeniyle temerrüt tarihinden itibaren TBK m.120/1 uyarınca yıllık kanuni temerrüt faizi (3095 s.K. m.1 gereği %24) ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep ederim."

Yargıtay İçtihadından Örnek Yaklaşımlar

Yargıtay'ın temerrüt faizine ilişkin içtihadından derlenen başlıca ilkeler şunlardır:

• Faiz başlangıcı: Yargıtay, haksız fiilden doğan alacaklarda faizin zararın doğduğu tarihten itibaren işleyeceğini kabul etmektedir; dava tarihini esas almak daha az faiz tahsiline yol açar.
• Akdi faizin üst sınırı: TBK m.120/2 ihlali hâlinde Yargıtay, hükmü bozarak üst sınır aşımını indirtmektedir; bu nedenle hesap aracında otomatik sınır denetimi pratik önem taşır.
• Faize faiz yasağı: Muaccel olmamış faiz alacağının anaparaya eklenerek yeni faiz hesaplanması (bileşik faiz) TBK m.121 kapsamında geçersizdir; Yargıtay bu konuda tutarlı bir içtihat sürdürmektedir.
• İhtar koşulu: Taraflarca belirlenen ödeme tarihine dair anlaşmazlıklarda Yargıtay, yazılı belge yokluğunda ihtar gönderilmesini temerrüt için zorunlu saymaktadır.

Sık Yapılan Hatalar

Temerrüt faizi hesaplamalarında ve taleplerde karşılaşılan yaygın hatalar şunlardır:

• Temerrüt tarihini yanlış almak: Vadeli borçlarda vade tarihi, vadesiz borçlarda ihtarın tebliğ tarihi esas alınmalıdır. İki tarih arasındaki fark, özellikle yüksek oranlı dönemlerde önemli tutar farklılıklarına yol açabilir.
• Bileşik faiz uygulamak: Mahkeme veya icra aşamasında biriken faizi anaparaya ekleyip üzerine yeniden faiz hesaplamak TBK m.121 kapsamında hukuka aykırıdır. Araç yalnızca basit faiz hesaplar.
• Oran dönemini tek saymak: Hesap aralığı birden fazla yasal oran dönemine denk geliyorsa her dönemi kendi oranıyla ayrı hesaplamak gerekir. Tek sabit oran kullanmak sonucu hatalı gösterir.
• Akdi oranı üst sınırı göz ardı etmek: Sözleşmede %60 gibi yüksek bir oran yazılmış olsa bile kanuni üst sınır (kanuni faizin iki katı) geçerlidir; fazlasının talep edilmesi redledilir.
• Ticari-adi ayrımını karıştırmak: Alacak ticari nitelikteyse avans faizi daha avantajlı olabilir; adi borç ilişkilerinde avans faizi talep edilemez.

Adi Temerrüt ile Ticari Temerrüt: Hangi Araç Kullanılmalı?

Bu araç (T035) adi borç ilişkilerinde, yani taraflardan en az birinin tacir olmadığı veya işlemin ticari nitelik taşımadığı durumlarda kullanılır. Ticari işlerde (her iki tarafın da tacir olduğu sözleşmelerde) alacaklı TCMB avans faizini talep etme hakkına sahiptir ve bu oran genellikle daha yüksektir; bu durumda T036 Ticari Temerrüt Faizi aracını tercih etmek gerekir.

• T035 — Adi Temerrüt Faizi: Adi borç ilişkileri, tüketici alacakları, kişisel borç senetleri. Kanuni faiz veya akdi faiz (üst sınır: kanuni × 2).
• T036 — Ticari Temerrüt Faizi: Her iki tarafın tacir olduğu ticari işler. TCMB avans faizi oranı esas alınır.
• T034 — Yasal Faiz: Hem kanuni hem avans faizini dönem dönem karşılaştırmak için genel referans aracı.

Hesap Sonuçlarının Hukuki Süreçte Kullanımı

Bu araçtan alınan hesap çıktısı, aşağıdaki süreçlerde hazırlık ve doğrulama amaçlı kullanılabilir:

• İcra takibi başlatmada: İcra dairesine verilecek takip talebinde anapara, faiz türü, oran ve başlangıç tarihi doğru girilmelidir; bu araç bu verileri hızlıca hazırlamanıza yardımcı olur.
• Dava dilekçesi hazırlığında: Faiz miktarını önceden hesaplamak, dava değerinin ve harç miktarının doğru tespit edilmesini sağlar.
• Bilirkişi raporlarının kontrolünde: Karşı tarafın veya mahkeme bilirkişisinin sunduğu faiz hesabını bağımsız olarak doğrulamak ve varsa hataları tespit etmek için kullanılabilir.
• Uzlaşma müzakerelerinde: Faizin gerçek tutarını bilmek, müzakere masasında güçlü bir pozisyon sağlar ve makul bir uzlaşma rakamının belirlenmesine yardımcı olur.

Hesap sonuçları bilgi ve hazırlık amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlıklarda bir avukattan hukuki destek alınması önerilir.