Dava Şartı Arabuluculuk Süresi Hesaplama

Dava Şartı Arabuluculuk Süresi Hesaplama

Dava şartı arabuluculuk, Türk hukukunda belirli uyuşmazlık türlerinde dava açılmadan önce zorunlu olarak tamamlanması gereken ön süreç olarak tanımlanmaktadır. Söz konusu zorunluluk; iş uyuşmazlıkları için 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesiyle, ticari uyuşmazlıklar için 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesiyle, tüketici uyuşmazlıkları için 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 73/A maddesiyle ve kira ile ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıkları için 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/B maddesiyle hüküm altına alınmıştır. Bu araç, arabulucunun görevlendirildiği tarih ve uyuşmazlık türüne göre sürecin normal ve azami bitiş tarihlerini hesaplamaktadır.

Dava Şartı Arabuluculuk Neden Zorunludur?

Mahkemelerdeki yoğunluğu azaltmak, uyuşmazlıkların daha kısa sürede ve daha az maliyetle çözülmesini sağlamak amacıyla Türk kanun koyucusu, belirli uyuşmazlık kategorilerinde arabuluculuğu dava şartı olarak benimsemiştir. Bu model, taraflara önce müzakere yoluyla çözüme ulaşma fırsatı tanımakta; anlaşmama durumunda ise mahkeme yolunu açmaktadır. Dava şartı arabuluculuğa başvurulmadan açılan davalar, mahkemelerce dava şartı yokluğundan usul yönünden reddedilmektedir. Bu ret kararı, esasa ilişkin herhangi bir inceleme yapılmaksızın verilmekte ve taraflar yeniden arabuluculuk sürecinden geçmek zorunda kalmaktadır.

Uyuşmazlık Türüne Göre Arabuluculuk Süreleri

İşçi-İşveren Uyuşmazlıkları (7036 s. İş MK m.3/10)

İş hukukundan kaynaklanan alacak, tazminat ve işe iade taleplerinde zorunlu arabuluculuk süreci, arabulucunun görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta (21 takvim günü) içinde tamamlanmalıdır. Arabulucu, zorunlu hâllerde bu süreyi tek seferlik olarak en fazla bir hafta daha uzatabilir. Böylece sürecin azami süresi dört hafta (28 takvim günü) olmaktadır. Bu süre sonunda anlaşma sağlanamamışsa arabulucu son tutanağı düzenler ve işçi, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren kanunda belirtilen dava süresi içinde mahkemeye başvurabilir.

Ticari Uyuşmazlıklar (6102 s. TTK m.5/A)

Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki ticari davalarda, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için dava şartı arabuluculuk zorunludur. Bu uyuşmazlıklarda arabulucu, görevlendirilmesinden itibaren altı hafta (42 takvim günü) içinde süreci sonuçlandırmak zorundadır. Zorunlu hâllerde arabulucu kararıyla en çok iki hafta uzatma yapılabilir; bu durumda azami süre sekiz haftaya (56 takvim günü) ulaşmaktadır.

Tüketici Uyuşmazlıkları (6502 s. TKHK m.73/A)

01.09.2023 tarihinden itibaren tüketici hakem heyetinin parasal görev sınırının üzerinde kalan tüketici uyuşmazlıklarında, tüketici mahkemesine dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunludur. Bu uyuşmazlıklarda arabuluculuk süresi üç haftadır; arabulucu kararıyla en çok bir hafta uzatılabilir ve azami süre dört haftaya ulaşır.

Kira ve Ortaklığın Giderilmesi Uyuşmazlıkları (6325 s. HUAK m.18/B)

Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar ile ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davalarında 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi kapsamında dava şartı arabuluculuk uygulanmaktadır. Bu uyuşmazlıklarda da arabuluculuk süresi üç haftadır ve zorunlu hâllerde en çok bir haftalık uzatma yapılabilir.

Sürenin Başlangıcı: Arabulucunun Görevlendirildiği Tarih

Arabuluculuk süresi, arabulucunun görevlendirildiği; diğer bir ifadeyle dosyanın arabulucuya tevdi edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu tarih, tarafların arabuluculuk bürosuna başvurduğu tarihten farklı olabilir; uygulamada büro tarafından arabulucu ataması ve dosya tevdii birkaç gün zaman alabilmektedir. Süre hesabında esas alınan tarih, görevlendirme kararının veya dosya tevdiinin gerçekleştiği gündür.

Süre İdari Nitelikte Olduğundan Hafta Sonu/Tatil Uzaması Uygulanmaz

Bu süre, bir mahkemeye başvuru süresi değildir; arabulucunun idari süreç içinde görevi tamamlaması için öngörülen soruşturma ve yargılama öncesi aşamaya ait idari bir süredir. Bu nedenle son günün hafta sonuna veya resmî tatile rastlaması halinde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 93. maddesinde öngörülen "tatil gününü izleyen ilk iş gününe uzama" kuralı uygulanmaz. Süre, takvim günü esasına göre hesaplanır ve son gün ne olursa olsun değişmez.

Son Tutanak ve Dava Açma Hakkının Doğması

Arabuluculuk süresi içinde anlaşma sağlanamaması hâlinde arabulucu, tarafların huzurunda anlaşmama belgesi niteliğindeki son tutanağı düzenler. Bu tutanak, dava şartının yerine getirildiğinin delilidir ve dava dilekçesine eklenmek zorundadır. Son tutanak olmadan açılan dava, mahkemece dava şartı yokluğundan reddedilir.

Son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren kanunda öngörülen dava süreleri işlemeye başlar. Örneğin işe iade taleplerinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması zorunludur (7036 s.K. m.3 ve 4857 s.K. m.20). Bu süre hak düşürücü nitelikte olduğundan son tutanağın düzenlendiği tarih dikkatle takip edilmelidir.

Anlaşma Hâlinde Sürecin Sona Ermesi

Arabuluculuk süresinin dolmasından önce tarafların anlaşmaya varması durumunda süreç sona erer ve anlaşma belgesi düzenlenir. Bu belge; tarafların ve avukatlarının birlikte imzalaması hâlinde ilam niteliğinde sayılır ve ayrıca icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın doğrudan icra takibine konu edilebilir. Taraflar avukatsız imzalamışlarsa belgenin icra edilebilirlik şerhi için yetkili mahkemeye başvurulması gerekir.

Dava Şartı Arabuluculukta Ücret

Dava şartı arabuluculukta ücret, tarafların anlaşıp anlaşmadığına göre farklı biçimde belirlenir. Taraflar anlaşamazsa, ilk iki saatlik arabuluculuk ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; bu süreyi aşan kısım ise aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak paylaşılır. Taraflar anlaşırlarsa, anlaşılan tutar üzerinden 2026 Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'nin İkinci Kısmındaki kademeli nispi dilimler uygulanır ve hesaplanan ücret yine aksi kararlaştırılmadıkça eşit paylaşılır.

Önemli Notlar ve Sık Sorulan Sorular

Arabuluculuk süresini uzatan kim karar verir? Uzatma kararını yalnızca arabulucu verebilir; tarafların uzatma talep etmesi arabulucuyu bağlamaz. Uzatma ancak zorunlu hâllerde yapılabilir.

Arabuluculuk devam ederken dava açılabilir mi? Hayır; dava şartı yerine getirilmeden mahkemeye başvurulamaz. Süreç son tutanakla sona ermeden açılan davalar reddedilir.

Birden fazla uyuşmazlık tek arabuluculukta çözülebilir mi? Evet; aynı taraflar arasındaki ve aynı hukuki ilişkiden kaynaklanan birden fazla uyuşmazlık, tek bir arabuluculuk sürecinde birleştirilebilir.

Arabuluculukta taraf avukatla temsil edilmek zorunda mı? Dava şartı arabuluculukta taraflar avukatla veya bizzat temsil olunabilir. Ancak hak kaybı riskini en aza indirmek açısından hukuki destek almanın önemi büyüktür.