Ceza İnfaz (Yatar) Hesaplama

Ceza İnfaz Yatma Süresi Hesaplama: Kapsamlı Rehber

5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (CGTİHK) kapsamında, mahkûmiyet kararının kesinleşmesi ve cezanın infazına başlanmasıyla birlikte hükümlünün cezaevinde fiilen ne kadar süre kalacağı, suç türüne, suç tarihine, mükerrirlik durumuna ve koşullu salıverilme oranına göre ayrıntılı biçimde belirlenir. Halk arasında "yatar" olarak bilinen bu süre; hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanacağı tarihe kadar cezaevinde geçireceği fiili süredir ve koşullu salıverilme ile bihakkın tahliye tarihlerinden farklıdır.

İnfaz Hukukunun Temel Kavramları

Ceza infaz hukukunu doğru anlamak için birkaç temel kavramın bilinmesi gerekir. Koşullu salıverilme (şartlı tahliye), hükümlünün cezasının kanunda öngörülen kısmını iyi hâlli olarak infaz kurumunda geçirmesi koşuluyla, kalan cezasını denetim altında dışarıda geçirmek üzere salıverilmesidir. Denetimli serbestlik ise koşullu salıverilmeden önce cezanın son bölümünün cezaevi dışında, çeşitli yükümlülüklere tabi olarak geçirilmesini ifade eder. Bihakkın tahliye ise cezanın tamamının infaz edildiği tarihtir; hükümlü bu tarihte koşulsuz serbest bırakılır.

Koşullu Salıverilme Oranları (5275 s. CGTİHK m.107)

Türk ceza infaz hukukunda suç türüne ve niteliğine göre farklı koşullu salıverilme oranları uygulanır. Bu oranlar, hükümlünün cezaevinde geçirmesi gereken asgari süreyi belirler:

• Genel suçlar (adi suçlar): Cezanın yarısı infaz edilir (1/2 oranı); suç tarihi 30.03.2020 ve öncesinde ise 7242 sayılı Kanun geçici m.6 uyarınca bu oran uygulanabilir.
• Cinsel suçlar (mağdur çocuk dahil): Cezanın dörtte üçü (%75) infaz edilmeden koşullu salıverilme mümkün değildir.
• Uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti: Cezanın dörtte üçü (%75) zorunludur.
• Terörle bağlantılı suçlar: Cezanın dörtte üçü veya daha fazlası uygulanır; özel infaz rejimi söz konusudur.
• Kasten öldürme suçları: Suçun işleniş biçimi ve mağdur sayısına göre 2/3 veya 3/4 oranı uygulanabilir.
• Müebbet hapis: Koşullu salıverilme için 24 yıl cezaevinde kalınması zorunludur.
• Ağırlaştırılmış müebbet hapis: Koşullu salıverilme için 30 yıl cezaevinde kalınması gerekir.

Denetimli Serbestlik Süresi (5275 s. CGTİHK m.105/A)

Süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme tarihinden önce, hükümlü belirli bir süre boyunca denetimli serbestlik tedbirinden yararlanabilir. Genel kural olarak bu süre koşullu salıverilmeden 1 yıl öncesidir. Ancak suç tarihi 30.03.2020 ve öncesine ait olan ve istisna kapsamına girmeyen suçlarda 7242 sayılı Kanun geçici m.6/2 hükmü uyarınca bu süre 3 yıla kadar çıkabilmektedir. Denetimli serbestlik; müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında uygulanmaz.

7242 Sayılı Kanun Geçici m.6 ve 30.03.2020 Tarihi Önemi

7242 sayılı Kanun ile yapılan infaz düzenlemesi kapsamında, 30.03.2020 tarihinden önce işlenen suçlara (istisna tutulmayanlar dahil) özel geçici infaz hükümleri uygulanmaktadır. Bu tarih öncesi suçlarda koşullu salıverilme oranları ile denetimli serbestlik süreleri farklılık gösterebilmektedir. Araç, suç tarihini dikkate alarak doğru rejimi otomatik uygular.

Mükerrirlere Özgü İnfaz Rejimi (5275 s. CGTİHK m.108)

Tekerrür hükümleri kapsamında mükerrir kabul edilen hükümlüler hakkında özel bir infaz rejimi işletilmektedir. Bu rejimde koşullu salıverilme oranı, normal genel suçlardaki 1/2 yerine 2/3 olarak uygulanır. Mükerrirliğin tespiti mahkeme kararına bağlıdır ve infaz savcılığı tarafından esas alınır.

Tutukluluk Mahsubu (TCK m.63)

Hüküm kesinleşmeden önce gözaltında veya tutuklu geçirilen süreler, kesinleşen hapis cezasından mahsup edilir. Bu araç, mahsup gün sayısını girdi olarak alarak hesaplanacak cezaevinde kalınacak süreyi azaltır. Mahsup işlemi infaz başlangıç tarihinden otomatik olarak düşülmektedir; dolayısıyla tutukluluğun uzun sürdüğü davalarda gerçek yatma süresi önemli ölçüde kısalabilmektedir.

Net Yatar Süresi Nasıl Hesaplanır?

Net yatar süresi şu adımlarla belirlenir: Birinci adımda, hükmedilen ceza günlere çevrilir (infaz hesabında yıl 365 gün, ay 30 gün kabul edilir). İkinci adımda, tutukluluk mahsubu düşülür. Üçüncü adımda, suç türüne ve tarihine göre belirlenen koşullu salıverilme oranı uygulanarak koşullu salıverilme için gereken süre hesaplanır. Dördüncü adımda, denetimli serbestlik süresinin başladığı tarih, koşullu salıverilme tarihinden geriye sayılarak bulunur. Son olarak, infaza başlama tarihinden denetimli serbestlik tarihine kadar geçen süre, hükümlünün cezaevinde fiilen geçireceği net yatar süresini oluşturur.

Koşullu Salıverilme ve Bihakkın Tahliye Arasındaki Fark

Koşullu salıverilme, cezanın yasal oranda infaz edilmesinin ardından hükümlünün şartla tahliyesidir; ancak bu tarihten sonra da denetim süresi devam eder. Bihakkın tahliye ise cezanın tamamının (son güne kadar) infaz edildiği tarihtir ve hiçbir koşul taşımaz. İki tarih arasındaki süre, koşullara bağlı olan dış infaz dönemidir. Koşullara aykırı davranılması ya da kasıtlı yeni suç işlenmesi hâlinde hükümlü cezaevine iade edilebilir.

Araç Kapsamı Dışında Kalan Durumlar

Bu araç tahminî bilgilendirme amacıyla tasarlanmıştır. Aşağıdaki durumlar kapsam dışında olup bu vakalarda mutlaka infaz savcılığına başvurulması gerekir: Müebbet + tekerrür kombinasyonu, ağırlaştırılmış müebbet + tekerrür, birden fazla cezanın içtiması (toplam infaz), özelleşmiş terör suçlarında güncel mevzuat değişiklikleri ve özel infaz hükümleri taşıyan suçlar.

İnfaz Aşamasında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

İnfaz süreci yalnızca matematiksel bir hesapla değil, aynı zamanda hükümlünün ceza infaz kurumundaki tutum ve davranışlarıyla (iyi hâllilik) da doğrudan ilgilidir. Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için hükümlünün iyi hâlli sayılması zorunludur; disiplin cezaları bu değerlendirmeyi olumsuz etkileyebilir. Ayrıca denetimli serbestlikten yararlanmak için de benzer koşullar aranmakta; yükümlülüklere aykırı davranan hükümlü cezaevine iade edilmektedir. Bu araç, tüm bu nüansları barındıran bağlayıcı hesabın yerine geçmez; bağlayıcı hesap infaz savcılığının düzenleyeceği müddetnamedir.

Sıkça Sorulan Sorular

İnfaz savcılığı müddetname düzenlemezse ne yapılmalıdır? Ceza kesinleşip infaz başladıktan sonra makul süre içinde müddetname düzenlenmemişse hükümlünün müdafii infaz savcılığına başvurarak müddetname talebinde bulunabilir.

Müddetnamedeki hesap yanlış görünüyorsa ne yapılır? Hesabın yanlış olduğu düşünülüyorsa önce bağımsız ön hesap yapılması (bu araç gibi araçlarla), ardından gerekçeli itiraz dilekçesiyle infaz hâkimliğine başvurulması tavsiye edilir.

Ceza erteleme ile koşullu salıverilme aynı şey midir? Hayır. Cezanın ertelenmesi mahkeme kararıyla verilen ve infazın başlamasını erteleyebilen bir kurumdur. Koşullu salıverilme ise infaz sürecinde, cezaevinde belirli süre geçirildikten sonra uygulanan bir mekanizmadır.