Basit Faiz Hesaplama

Basit Faiz Formülü ve Türk Hukuku

Türk borçlar hukukunda para alacaklarında faiz hesabının temel yöntemi basit faizdir. TBK m.121/1 bileşik faizi (faize faiz) adi işlerde yasakladığından, kanuni ve temerrüt faizi hesaplarının tamamı basit faiz yöntemiyle yapılır. Formül:

• Faiz = Anapara × Yıllık Oran × Gün Sayısı ÷ 365

Yıl olarak 365 gün esas alınır; artık yıllarda bile payda değişmez. Bu araç genel amaçlıdır ve istediğiniz oranla hesap yapar.

Tarih Aralığı mı, Gün Sayısı mı?

Bu araç iki farklı süre giriş yöntemini destekler:

• Tarih aralığı: Başlangıç ve bitiş tarihlerini girersiniz; araç gün sayısını otomatik hesaplar. Dava dosyasında belirli bir tarih aralığı varsa bu yöntem daha güvenlidir.
• Gün sayısı: Tarih bilgisi olmaksızın doğrudan gün sayısı girilir. Sözleşmede "30 gün", "90 gün" gibi süreler kararlaştırılmışsa pratiktir.

Hangi Faiz Araçları Ne Zaman Kullanılmalı?

Bu araç genel amaçlıdır; resmî bir oran serisine dayanmaz. Daha özelleşmiş ihtiyaçlar için:

• Kanuni faiz: Dönem oranlarıyla (T034 Yasal Faiz) — TCMB doğrulanmış serisiyle otomatik bölme.
• Ticari temerrüt: TCMB avans oranıyla (T036 Ticari Temerrüt Faizi) — avans serisiyle hesap.
• Birden fazla dönem: Farklı oranlar için (T047 Kademeli Faiz) — 4 döneme kadar kullanıcı tanımlı oranlar.
• Bu araç: Tek oran, serbest giriş — sözleşmesel oran veya tahmini faiz hesapları için.

Pratik Örnekler

• 10.000 TL, %24 yıllık oran, 365 gün → 2.400 TL faiz
• 50.000 TL, %48 yıllık oran, 180 gün → 50.000 × 0,48 × 180 ÷ 365 = 11.835,62 TL faiz
• 100.000 TL, %10 yıllık oran, 30 gün → 100.000 × 0,10 × 30 ÷ 365 = 821,92 TL faiz

Basit Faizin Temel Mantığı ve Bileşik Faizden Ayrımı

Basit faizde faiz yalnızca başlangıç anaparası üzerinden hesaplanır; önceki dönemlerde işlemiş faiz bir sonraki dönemin hesabına dahil edilmez. Bu nedenle her dönemde kazanılan faiz miktarı sabittir. Bileşik faizde ise her dönem sonunda işleyen faiz anaparaya eklenir ve sonraki dönemin faizi bu büyümüş tutar üzerinden hesaplanır; böylece kazanılan faiz dönemden döneme artar.

Somut fark: 10.000 TL'ye %20 yıllık oranla 3 yılda;

• Basit faiz: Her yıl 2.000 TL faiz → 3 yılda toplam 6.000 TL faiz, vade sonu 16.000 TL
• Yıllık bileşik faiz: 10.000 × 1,20³ = 17.280 TL → 7.280 TL faiz

Türk hukukunda adi işlerde bileşik faiz (faize faiz) yasaktır (TBK m.121). Bu nedenle yasal ve temerrüt faizi hesaplarının tamamı basit faiz esasıyla yapılır.

365 Gün Esasının Hukuki Dayanağı ve Mahkeme Uygulaması

3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun, faiz oranlarını yıllık olarak belirler. Yıllık oranı günlük ortalamaya dönüştürmek için standart uygulama 365 günü paydaya almaktır. Bu yöntem:

• İcra dairelerinin faiz hesap cetvelleri,
• İş ve ticaret mahkemelerindeki bilirkişi raporları,
• Yargıtay'ın yerleşik içtihadı

tarafından yıllardır uygulanmaktadır. Hesap mantığı şudur: yıllık oran 365 güne bölünür, günlük oran elde edilir ve faiz işleyen gün sayısıyla çarpılır. Sonuç: Anapara × Yıllık Oran × Gün ÷ 365.

Artık Yıllarda Faiz Hesabı Nasıl Yapılır?

Bir hesaplama dönemi 366 günlük bir yılı (artık yıl) kapsıyorsa paydanın değişip değişmeyeceği pratikte soru işareti yaratır. Türk hukuku uygulamasında ve yargı içtihadında paydanın her zaman 365 olarak alınması benimsenmiştir:

• Artık yıl olsa bile hesapta 365 sabit paydadır.
• Faiz işleyen gerçek gün sayısı (366 olabilir) pay olarak kullanılır; 366 günde yıllık oranın tamamı işler.
• Bu yöntem işçi ve alacaklı lehine hafif bir avantaj sağlar; ancak yerleşik uygulama bu yöndedir.

Kısa Vadeli Alacaklarda Basit Faiz: Günlük ve Haftalık Hesap

Kısa süreli alacaklarda, örneğin 7 günlük veya 30 günlük gecikmelerde, basit faiz formülü aynı şekilde uygulanır. Küçük gün sayılarında faiz tutarı düşük görünse de toplu alacaklarda önem kazanır:

• 500.000 TL'ye %60 yıllık oranla 30 gün gecikme → 500.000 × 0,60 × 30 ÷ 365 = 24.657,53 TL
• 100.000 TL'ye %40 yıllık oranla 7 gün → 100.000 × 0,40 × 7 ÷ 365 = 767,12 TL

Ticari ilişkilerde her gecikme gün sayısının hesaplanması ve kayıt altına alınması, olası uyuşmazlıklarda faiz talebinin ispatlanması açısından önemlidir.

Sözleşmede "Aylık %X Faiz" Yazıldığında Yıllık Karşılığı

Bazı sözleşmelerde faiz yıllık değil aylık olarak kararlaştırılır; örneğin "aylık %3" gibi. Bu ifadeyi basit faiz formülüne uygulamak için aylık oranı yıllık orana çevirmek gerekir:

• Basit faiz mantığıyla yıllık oran = aylık oran × 12 → aylık %3 = yıllık %36
• Hesap aracına yıllık oran olarak %36 girilir; araç gün sayısına göre basit faizi bulur.

Dikkat: Aylık oran 12 ile çarpmak yerine (1 + aylık oran)¹² ile hesaplanırsa bileşik yıllık oran elde edilir; bu iki değer birbirinden farklıdır ve sözleşme yorumunda hangi yöntemin esas alındığı tartışma yaratabilir. Hukuki ihtilaflarda sözleşmenin açık ifadesi belirleyicidir.

Bankacılık ile Hukuk Arasındaki Fark: 360 Gün mü, 365 Gün mü?

Bankacılık sektöründe bazı ürünler ve kredi hesapları 360 günlük yıl esasını (Banker's Rule / Actual/360) kullanır. Bu yöntemde paydanın daha küçük olması nedeniyle faiz tutarı 365 gün esasına kıyasla daha yüksek çıkar. Hukuk uygulamasıyla farkı:

• Bankacılık (360 gün): Anapara × Oran × Gün ÷ 360 → daha yüksek faiz
• Türk hukuku (365 gün): Anapara × Oran × Gün ÷ 365 → standart hukuki hesap

Mahkeme bilirkişileri ve icra daireleri 365 gün esasını kullanır. Banka ekstrelerindeki faiz tutarlarıyla hukuki hesap aracı sonuçları arasında küçük farklar çıkmasının temel nedeni budur.

Borçlunun Faiz Hesabını İtirazla Sorgulama Hakkı

İcra takibine veya davaya konu edilen faiz hesabını borçlu itirazla sorgulayabilir. İtiraz gerekçeleri şunlar olabilir:

• Yanlış faiz türünün uygulanmış olması (ör. mevduat faizi gerekirken avans faizi kullanılması)
• Hatalı temerrüt tarihi belirlenmesi
• Gün sayısının yanlış hesaplanması
• Anapara miktarının tartışmalı olması
• Dönemsel oran değişikliğinin dikkate alınmaması

Bilirkişi raporuna karşı itiraz süresi, raporun tebliğinden itibaren iki haftadır. İtiraz sunulmak isteniyorsa bağımsız bir hesap uzmanına danışılması önerilir.

Basit Faiz Hesabının Bilirkişi Raporuna Dayandırılması

Yargılama sürecinde faiz tutarına ilişkin bilirkişi raporu alınırken mahkeme genellikle şu belgeleri bilirkişiye sunar:

• Anapara miktarını gösteren sözleşme veya fatura
• Temerrüt tarihini kanıtlayan belge (ihtar, dava dilekçesi, fesih bildirimi)
• Uygulanacak faiz türünü ve oranını gösterir yasal dayanak
• Varsa dönem oranı değişikliklerine ilişkin TCMB verileri

Bilirkişi, bu belgeler ışığında faizi 365 gün esaslı basit faiz formülüyle hesaplar ve raporuna yansıtır. Hesabın bu araçla önceden kontrol edilmesi, raporla karşılaştırma yapılmasına ve gerektiğinde itiraz gerekçesi oluşturulmasına zemin hazırlar.

Genişletilmiş Pratik Örnekler: 5 Farklı Senaryo

Aşağıdaki örnekler farklı oran ve süreler için basit faiz tutarlarını gösterir:

• Senaryo 1 — Kısa vadeli ticari alacak: 75.000 TL, %50 yıllık, 45 gün → 75.000 × 0,50 × 45 ÷ 365 = 4.623,29 TL faiz
• Senaryo 2 — Orta vadeli iş alacağı: 200.000 TL, %40 yıllık, 180 gün → 200.000 × 0,40 × 180 ÷ 365 = 39.452,05 TL faiz
• Senaryo 3 — Uzun vadeli sözleşme alacağı: 500.000 TL, %30 yıllık, 730 gün → 500.000 × 0,30 × 730 ÷ 365 = 300.000 TL faiz
• Senaryo 4 — Düşük oranlı kanuni faiz: 50.000 TL, %9 yıllık, 365 gün → 50.000 × 0,09 × 365 ÷ 365 = 4.500 TL faiz
• Senaryo 5 — Yüksek enflasyonlu dönem: 1.000.000 TL, %65 yıllık, 90 gün → 1.000.000 × 0,65 × 90 ÷ 365 = 160.273,97 TL faiz

Bu örnekler, alacak türü, süre ve orana göre faizin ne denli değişkenlik gösterebileceğini somutlaştırmaktadır. Hesaplama aracını kullanmadan önce doğru faiz türünü (kanuni, temerrüt, mevduat, akdî) tespit etmeniz, sonucun hukuki geçerliliği açısından belirleyicidir.