Asgari Geçim / Ücret Vergi ve SGK Kesinti Hesaplama

Asgari Ücret Nedir ve Kimler İçin Geçerlidir?

Asgari ücret, bir işçinin çalışması karşılığında alması gereken yasal en düşük ücret tutarıdır. 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde her yıl Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından belirlenen bu tutar, Türkiye'deki tüm işçi ve işverenler için bağlayıcıdır. Komisyon, belirleme sürecinde ülkenin genel ekonomik durumunu, enflasyon oranlarını, işçilerin geçim koşullarını ve uluslararası karşılaştırmaları göz önünde bulundurur. Belirlenen tutar, Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer ve takvim yılı boyunca uygulanır.

Asgari ücret, ücretli statüsünde çalışan tüm işçiler için geçerlidir; sektör, işyeri büyüklüğü veya çalışma süresi ayrımı gözetilmeksizin uygulanır. İşverenler, hiçbir koşulda asgari ücretin altında ödeme yapamaz. Yapılması hâlinde idari yaptırım ve iş mahkemesi süreçleriyle karşılaşılabilir.

Bordro Kesintileri: SGK, İşsizlik Sigortası, Gelir Vergisi ve Damga Vergisi

Brüt ücret ile net ele geçen ücret arasındaki fark, yasal kesintilerden kaynaklanmaktadır. Bu kesintiler dört ana kalemden oluşur:

• SGK İşçi Payı (%14): 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 80-81. maddeleri uyarınca her işçinin brüt ücretinden SGK işçi payı olarak %14 kesilir. Bu pay; uzun vadeli sigorta kolları (yaşlılık, malullük, ölüm) ve kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık) için ayrıştırılmış primlerden oluşur.
• İşsizlik Sigortası İşçi Payı (%1): 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun 49. maddesi kapsamında işçinin brüt ücretinden %1 oranında işsizlik sigortası primi kesilir. Bu prim, işsiz kalan ve hak kazanma koşullarını yerine getiren işçilere belirli süre boyunca işsizlik ödeneği sağlar.
• Gelir Vergisi: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 61. maddesi uyarınca ücret geliri, gelir vergisine tabidir. Gelir vergisi, kümülatif vergi matrahı üzerinden artan oranlı tarife (%15, %20, %27, %35) ile hesaplanır. Ancak 7349 sayılı Kanun'la 2022 yılından itibaren asgari ücrete isabet eden gelir vergisi tüm ücretliler için istisna kapsamına alınmıştır.
• Damga Vergisi: 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu I sayılı tablo IV/1-b bendi uyarınca ücret ödemelerinden ‰7,59 oranında damga vergisi kesilir. Asgari ücrete isabet eden damga vergisi de 7349 sayılı Kanun çerçevesinde istisna tutulmuştur.

Asgari Geçim İndirimi (AGİ) Nedir ve Neden Kaldırıldı?

Asgari Geçim İndirimi (AGİ), 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 32. maddesi kapsamında 2008 yılından itibaren ücretlilere uygulanan bir vergi kolaylığı mekanizmasıydı. Uygulama kapsamında, asgari ücretin yıllık brüt tutarına medeni durum ve çocuk sayısına göre belirlenen bir oran (%50-80) uygulanarak hesaplanan AGİ tutarı, hesaplanan gelir vergisinden mahsup ediliyordu. Bu mekanizma, özellikle aile reisi konumundaki ve çocuklu işçilerin vergi yükünü hanesine göre farklılaştırmaktaydı.

Ancak AGİ uygulaması, 7349 sayılı Kanun ile 1 Ocak 2022 tarihinden itibaren tamamen kaldırılmıştır. Kaldırılma gerekçesi, AGİ'nin medeni duruma ve çocuk sayısına göre farklılaşmasının yarattığı karmaşıklık ve asgari ücret düzeyindeki artışın doğrudan korunmasının daha sade bir yapıyla sağlanmasıdır. 7349 sayılı Kanun'la birlikte Gelir Vergisi Kanunu'nun 23. maddesine eklenen 18. bent kapsamında brüt asgari ücrete isabet eden gelir ve damga vergisi, tüm ücretliler için medeni durumdan bağımsız olarak istisna tutulmaktadır. Artık bordrolarda AGİ satırı yer almamakta; hesaplama tamamen istisna mekanizması üzerinden yürütülmektedir.

Asgari Ücret Gelir Vergisi İstisnası Nasıl Çalışır?

2022 yılından itibaren yürürlükte olan sistem şu şekilde işlemektedir: İşveren, ücret üzerinden gelir vergisini tarife üzerinden tam olarak hesaplar. Ardından brüt asgari ücrete isabet eden gelir vergisi tutarı, hesaplanan gelir vergisinden düşülür; kalan tutar ödenmesi gereken gerçek gelir vergisini oluşturur. Asgari ücretliler için bu istisna tutarı, hesaplanan vergiyi tamamen karşıladığından ödenecek gelir vergisi sıfırlanmaktadır.

Asgari ücretin üzerinde ücret alan işçilerde ise yalnızca asgari ücreti aşan kısmın gelir vergisi ödenmekte, asgari ücrete karşılık gelen vergi istisna kapsamında kalmaktadır. Bu yapı, her ücret düzeyinde asgari ücret kadar vergi avantajı sağlamakta ve daha adil bir dağılım oluşturmaktadır.

Asgari Ücretliden Yapılan Kesintilerin Özeti (2026)

• SGK işçi payı: Brüt asgari ücret × %14
• İşsizlik sigortası işçi payı: Brüt asgari ücret × %1
• Toplam SGK kesintisi: Brüt asgari ücret × %15
• Gelir vergisi: Asgari ücret gelir vergisi istisnası nedeniyle 0 TL
• Damga vergisi: Asgari ücret damga vergisi istisnası nedeniyle 0 TL
• Net ele geçen: Brüt asgari ücret − %15 SGK kesintisi

İşveren Maliyeti: İşveren SGK Payı ve Diğer Yükümlülükler

İşverenin yükümlülükleri işçi kesintileriyle sınırlı değildir. İşveren; işçi adına ödenen %14 SGK işçi payına ek olarak işveren payı olarak SGK'ya %20,5 (uzun vadeli sigorta kolları %11 + genel sağlık sigortası %7,5 + kısa vadeli sigorta kolu işveren payı %2) ve işsizlik sigortası işveren payı olarak %2 daha ödemektedir. Belirli teşvik kapsamlarında bu oranlar indirimli uygulanabilmektedir. Toplam işgücü maliyeti hesaplanırken brüt ücrete bu işveren paylarının da eklenmesi gerekmektedir.

Kümülatif Vergi Matrahı ve Yıl İçi Vergi Dilimi Geçişi

Gelir vergisi, yıllık kümülatif (biriken) matrah üzerinden hesaplanmaktadır. Yılın ilk aylarında düşük vergi dilimine giren bir işçi, yıl ilerledikçe kümülatif matrahın artmasıyla daha yüksek dilime geçebilir. Bu durum, ücretlilerin yıl boyunca farklı vergi oranlarıyla karşılaşmasına yol açmaktadır. Özellikle ikramiye ve ek ödemelerin yapıldığı aylarda kümülatif matrahın hızlı yükselmesi söz konusu olabilir. Bordro hesaplamalarında önceki aylara ait biriken matrahın doğru girilmesi bu nedenle büyük önem taşımaktadır.

Engelli İndirimi ve Özel Durumlar

Engelli işçiler için Gelir Vergisi Kanunu'nun 31. maddesi kapsamında engellilik derecesine göre ek indirimler söz konusudur. Birinci, ikinci ve üçüncü derece engelli sınıflandırmaları, her yıl güncellenen indirim tutarları üzerinden gelir vergisi matrahından düşülmektedir. Bu araç standart bordro hesaplamasını kapsamaktadır; engelli indirimi, teşvik primleri ve kişiye özel durumlar bu hesaplayıcının dışındadır.

Asgari Ücret Uygulamamasının Yaptırımları

İşveren tarafından asgari ücretin altında ödeme yapılması hâlinde işçi, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesi uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanabilir. Ayrıca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı denetçileri tarafından idari para cezası uygulanabilir. Asgari ücret, kamu düzenine ilişkin emredici bir hükümdür; toplu iş sözleşmeleri veya bireysel iş sözleşmeleri ile dahi altına inilmesi mümkün değildir.

Sık Sorulan Sorular

Brüt ve net asgari ücret arasındaki fark nedir?

Brüt asgari ücret, kanunda belirlenen ve işverenin ödediği ücret tutarıdır. Net asgari ücret ise brüt ücretin işçi kesintileri düşüldükten sonra işçinin eline geçen tutarıdır. 2026 yılında asgari ücret üzerinden yalnızca %15 SGK kesintisi yapılmakta; gelir ve damga vergisi istisnası kapsamında sıfırlanmaktadır.

Yıl ortasında asgari ücret artışı olursa ne olur?

Asgari Ücret Tespit Komisyonu gerekli gördüğünde yıl içinde ek zam kararı alabilmektedir. Bu durumda kararın yürürlük tarihinden itibaren tüm işçilere yeni tutar uygulanır; geriye dönük ödeme yükümlülüğü doğmaz.

Parça başı veya komisyon sisteminde çalışanlara asgari ücret uygulanır mı?

Evet. Parça başı, götürü veya komisyon usulüyle çalışan işçilerin aylık toplam kazancı, hiçbir koşulda asgari ücretin altına düşemez. İşveren, ay sonunda fark ortaya çıkması hâlinde telafi ödemesi yapmakla yükümlüdür.