Kapatılan Okullarda Eğitim Görmek Güvenlik Soruşturmasını Olumsuz Etkiler Mi? Emsal Göreve İade Kararı

Kapatılan Okul veya Üniversitede Eğitim Görmek Güvenlik Soruşturmasında Çıkar Mı?

Fetö/PDY iltisaklı olduğu gerekçesiyle kapatılan okul, lise ve üniversitelerden mezun olma sebebiyle bazı kurumların güvenlik soruşturmasını olumsuz sonuçlandırdığı bilinmektedir. Yazımıza geçmeden önce önemle belirtmek gerekir ki güvenlik soruşturması ile arşiv araştırması farklı hukuki kavramlardır. İlk defa veya yeniden memuriyete gireceklere arşiv araştırması yapılır. Arşiv araştırması yapılan memuriyetlerde okul kaydı, baba, anne, eş, kardeş gibi yakın çevre ile alakalı bilgi gelmez. Sadece kişinin aranma kaydının olup olmadığı, adli sicil ve arşiv kaydı, devam eden ya da kapatılmış bir soruşturması veya kovuşturması olmadığı hakkında bilgi gelmektedir. Arşiv araştırmasının yanısıra güvenlik soruşturması yapılacak memuriyetler ise kanunda sayma yoluyla belirtilmiştir. Bu emsal kararımızın ilginç bir yanı ise kanun gereği güvenlik soruşturması yapılamayacak yani okul kaydı ile ilgili bilgi gelmesi mümkün olmayan pratisyen hekim müvekkilimizin dosyasında, okul kaydı ile ilgili bilgi gelmiş ve güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlandırılmıştır. Dava dilekçemizde davacı müvekkilin memuriyet statüsü göz önünde alındığında sadece arşiv araştırması yapıbilecek kişilerden olduğu, hakkında güvenlik soruşturması yapılamayacağı ve dolayısıyla okul kaydı ile ilgili gelen verilerin değerlendirmeye bile alınamayacağını, değerlendirmeye alınsa bile müvekkilin, sonradan kapatılan bir okul veya üniversitede eğitim görmüş olmasının tek başına güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandırılmasına hukuken dayanak teşkil edemeyeceğini belirttik.

Zira kişinin eğitim gördüğü dönemde hukuka uygun olarak faaliyet gösteren bir eğitim kurumunda öğrenim görmüş olması, sonradan söz konusu kurum hakkında tesis edilen kapatma işlemi veya başka bir idari işlem nedeniyle geçmişe dönük olarak kişi aleyhine değerlendirilemez. Aksinin kabulü, müvekkilin kendi iradesi ve kusuru dışında gerçekleşen bir idari tasarrufun sonuçlarının müvekkile yükletilmesi anlamına gelecek ve güvenlik soruşturmasının amacını aşacak şekilde, objektif ve kişiselleştirilmiş bir değerlendirme yapılmaksızın olumsuz sonuca ulaşılmasına neden olacaktır. Bu nedenle, yalnızca müvekkilin kapatılan bir okul veya üniversitede eğitim görmüş olmasına dayanılarak güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandırılması hukuka, masumiyet karinesine, suç ve cezaların şahsiliği ilkesine ve idari işlemlerin sebep unsuru yönünden hukuka aykırıdır. 

İdare Mahkemesi ise gerekçeli kararında güvenlik soruşturması neticesinde ataması reddedilen davacı hakkında statüsü gözetildiğinde sadece arşiv araştırması yapılabileceğini, öte yandan ilgili istihbari verinin de güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasına sebebiyet vermesinin ölçülü olmayacağını da belirterek idari işlemi iptal etmiştir.

"Uyuşmazlıkta, Zonguldak Devrek Devlet Hastanesi'ne tabip olarak ataması planlanan davacının; 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'nun 3. maddesinde düzenlenen arşiv araştırması yapılacak kişilerden olduğu, anılan Yasa'nın 4. maddesinde düzenlenen ve sayma suretiyle belirtilen kurum ve birimlerde çalışacak kişilerden olmadığı, bu nedenle de güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının birlikte yapılacak kişilerden olmadığı, yalnızca arşiv araştırmasına tabi olduğu, güvenlik soruşturmasına tabi olmadığı, buna göre, arşiv araştırmasına tabi olan davacının, adli sicil kaydının, kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının, hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların ve hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının mevcut kayıtlardan tespit edilmesi suretiyle durumunun değerlendirilmesi ve neticelendirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.Öte yandan, dava konusu işleme ilişkin olarak davalı idarece, davacının FETÖ/PDY'nin kontrolünde iken kapatılan Fatih Üniversitesi ve Turgut Özal Üniversitesinde 2009-2016 yılları arasında kaydının bulunduğu, 17/25 Aralık 2013 süreci sonrası anılan kurumlarda eğitimine devam ettiği hususlarından bahsedilmiş ise de, anılan hususların tek başına davacının hayatı boyunca kamu görevine girememesi sonucunu doğuracak işleme gerekçe teşkil edecek ağırlık ve nitelikte olmadığından, dava konusu işlemde bu yönden de hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptaline"

Kapatılan Okul veya Üniversitede Eğitim Görme Sebebiyle Güvenlik Soruşturmasının Olumsuz Sonuçlanması Emsal Göreve İdare Kararı

Hakkında Arşiv Araştırmasının Yanısıra Güvenlik Soruşturması da Yapılacak Personeller Hangileridir?

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'nun; "Hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacaklar" başlıklı 3. maddesinde; 
"(1) Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır.
 (2) Kurum ve kuruluşlarda, yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları hâlinde devlet güvenliğinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün, iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimler ile Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ile ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulan kişiler ile milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis, hizmetlerde statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın istihdam edilenler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır." hükmüne, 
"Arşiv araştırması" başlıklı 4. maddesinde;"(1) Arşiv araştırması; 
a) Kişinin adli sicil kaydının,
b) Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının,
c) Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının,
ç) Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların,
d) Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının, mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir." hükmüne,
"Güvenlik soruşturması" başlıklı 5. maddesinde; "1) Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak kişinin, 
a) Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin,
b) Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin,
c) Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının, mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususların denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinden araştırılmak suretiyle tespit edilmesidir.” hükmüne,
 "Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını yapacak birimler" başlıklı 6. maddesinde;
"(1) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yapılır.
(2) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimler, kendilerine iletilen taleple sınırlı olarak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşları arşivlerinden ve elektronik bilgi işlem merkezlerinden gerekli bilgi ve belgeler ile bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamındaki karar ve kayıtları almaya yetkilidir.
(3) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerde yetkilendirilmiş personel, hukuka aykırı olarak elektronik ortamda veya bilgisayar loglarında kişisel verilerle ilgili sorgulama yapamaz, log kayıtlarını değiştiremez veya silemez, bu şekilde elde edilen bilgileri paylaşamaz veya yayın yoluyla duyuramaz. Görevi gereği öğrendiği veya edindiği kişisel bilgi veya belgeleri yetkisiz kişilerle paylaşamaz ya da basın ve yayın kuruluşlarına veya diğer iletişim kanallarına veremez. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimler tarafından bu hususlara ilişkin gerekli tedbirler alınır." hükmüne,
 "Değerlendirme Komisyonu" başlıklı 7. maddesinde;

"(1) Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Değerlendirme Komisyonu kurulur. Değerlendirme Komisyonu; Cumhurbaşkanlığında İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığında genel sekreter yardımcısının, bakanlıklarda bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, üniversitelerde rektör yardımcısının, valiliklerde vali yardımcısının başkanlığında, teftiş/denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde oluşturulur. Milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilecekler hakkındaki değerlendirme, ilgili bakanlık ya da kamu kurumları bünyesindeki Değerlendirme Komisyonunca yapılır.
 (2) Memuriyet veya kamu görevlerine uygunluğunun değerlendirilmesini sağlayacak yorum içermeyen olgusal veriler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerce ilgili kurum ve kuruluş bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonuna iletilir.
 (3) Değerlendirme Komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkemeler tarafından istenildiğinde bu bilgiler sunulur." hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıya alıntısı yapılan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinde, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında, henüz kamu görevine girmemiş kişilerin kurumun düzenini bozma riskinin önüne geçilmesinin hedeflendiği; arşiv araştırmasının, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılacağı, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının ise, kurum ve kuruluşlarda, yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları hâlinde devlet güvenliğinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün, iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimler ile Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ile ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulan kişiler ile milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis, hizmetlerde statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın istihdam edilenler hakkında birlikte yapılacağı, arşiv araştırmasının, kişinin adli sicil kaydının, kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının, hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların ve hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının mevcut kayıtlardan tespit edilmesi şeklinde; Güvenlik soruşturmasının ise, arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak kişinin, görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin, terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının, mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususların denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinden araştırılmak suretiyle tespit edilmesi şeklinde yapılacağı anlaşılmaktadır.

Sonuç Olarak

Bu karar, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması süreçlerinde idarenin sınırsız bir takdir yetkisine sahip olmadığını göstermesi açısından büyük önem taşımaktadır. Hakkında herhangi bir adli soruşturma, kovuşturma veya mahkumiyet kararı bulunmayan kişilerin; yalnızca eğitim haklarını kullandıkları dönemde yasal olarak faaliyet gösteren, ancak sonradan kapatılan kurumlarda okumuş olmaları, memuriyete girişlerine engel teşkil etmemektedir.

Devlet memurluğu, doktor, öğretmen veya mühendis atamalarında benzer gerekçelerle (dershane kaydı, yurt kaydı, okul kaydı vb.) ataması iptal edilen adayların, idari yargıda iptal davası açarak haklarını aramaları ve göreve iadelerini sağlamaları mümkündür. Sürecin hassasiyeti ve hak düşürücü süreler göz önüne alındığında, bu tür davaların idare hukuku alanında uzman bir avukat aracılığıyla yürütülmesi hak kayıplarının önüne geçecektir.

Güvenlik soruşturması davaları ile ilgili emsal kararlarımızı okumak için bu yazının üzerine tıklayabilirsiniz.