Tereke Net Değeri Hesaplama

Tereke Net Değeri Hesaplama

Tereke, miras bırakanın ölüm anında sahip olduğu tüm mal varlığı, haklar ve borçlardan oluşan küldür. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu çerçevesinde net tereke; aktifler (taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, menkul kıymetler, alacaklar vb.) ile pasifler (borçlar, cenaze giderleri, vergi yükümlülükleri vb.) arasındaki farktır. Bu hesap aracı, en fazla beş aktif ve beş pasif kalemi tek tek girmenize olanak tanıyarak net tereke değerini hesaplar.

Tereke Tespitinin Hukuki ve Pratik Önemi

Tereke net değerinin doğru ve eksiksiz belirlenmesi, miras hukukunun pek çok alanında doğrudan belirleyicidir:

• Yasal ve saklı miras paylarının hesaplanması: Mirasçıların alacağı pay, net terekenin oransal bölüşümüdür. Hatalı bir tereke değeri yanlış pay hesabına yol açar.
• Tenkis hesabı: Miras bırakanın bağış veya vasiyetle tasarruf edilebilir kısmı aşıp aşmadığı, saklı paylar çıkarıldıktan sonra kalan net tereke üzerinden belirlenir.
• Veraset ve intikal vergisi matrahı: Vergi idaresi net tereke değeri üzerinden hesaplama yapar; pasifler eksiksiz gösterildiğinde vergi matrahı doğru belirlenir.
• Mirasın kabulü veya reddi kararı: Pasifler aktifleri aşıyorsa tereke borca batık demektir; bu durumda mirası reddetmek mirasçılar için avantajlı olabilir. Ret kararı, mirasın açılmasından itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine bildirilmelidir.
• Tereke yönetimi ve paylaşım müzakereleri: Mirasçılar arasında terekenin paylaşılması veya ortaklığın giderilmesi süreçlerinde net değerin bilinmesi esastır.

Tereke Aktiflerinin Kapsamı

Tereke aktiflerine dahil edilmesi gereken başlıca kalemler şunlardır:

• Taşınmazlar: Konut, arsa, tarla, işyeri ve benzeri gayrimenkuller. Değerleme için ölüm tarihindeki rayiç değer esas alınır.
• Taşıtlar: Otomobil, motosiklet, tekne, tarım aracı vb. Araç ekspertiz değeri ya da sigorta değeri esas alınabilir.
• Banka mevduatları ve yatırım hesapları: Vadesiz/vadeli TL ve döviz hesapları, katılım hesapları.
• Menkul kıymetler: Hisse senetleri, tahvil, bono, yatırım fonu payları. Ölüm tarihindeki kapanış fiyatıyla değerlenir.
• Alacaklar: Üçüncü kişilere verilen borçlar, kira alacakları, sigorta tazminat alacakları, ticari alacaklar.
• Ticari işletme ve şirket payları: Bir ortaklıktaki pay, işletmenin net aktif değeriyle orantılı biçimde hesaplanır.
• Kıymetli evrak ve koleksiyonlar: Antika, sanat eseri, mücevher vb. değerli taşınır mallar.

Tereke Pasiflerinin Kapsamı

Tereke pasiflerine dahil edilmesi gereken başlıca kalemler şunlardır:

• Borçlar: Konut ve taşıt kredileri, kredi kartı bakiyeleri, ticari borçlar, kefil olunan tutarlar.
• Vergi borçları: Ödenmemiş gelir vergisi, motorlu taşıtlar vergisi, emlak vergisi vb.
• Cenaze ve defin giderleri: Cenaze organizasyonu, defin, dini tören ve taşıma masrafları terekenin pasifindendir (TMK m.507/1).
• Terekenin idaresi masrafları: Mühürleme, yazım, envanter çıkarma ve koruma giderleri.
• Sağ kalan eşin katılma alacağı: Edinilmiş mallara katılma rejiminde sağ kalan eşin mal rejimi tasfiyesinden doğan alacağı terekenin pasifi niteliğindedir ve miras paylaşımından önce ayrılır. Bu tutarı pasif kalemi olarak girerseniz araç net terekeyi doğru hesaplar.
• Nafaka borçları: Ölüm tarihinde birikmiş ödenmemiş nafaka alacakları.

Borca Batık Tereke ve Mirasın Reddi

Pasifler aktifleri aştığında tereke borca batık görünür; bu durumda net tereke değeri sıfırın altına düşer. TMK m.605/2 uyarınca tereke borca batık olduğunun resmî belge veya defterlerde açıkça görüldüğü hâllerde miras hükmen reddedilmiş sayılabilir. Mirasçılar ayrıca aktif ret hakkını kullanarak (TMK m.605/1) mirası sulh hukuk mahkemesine üç ay içinde yazılı beyanla reddedebilir.

Mirasın reddedilmemesi durumunda mirasçılar, ölenin borçlarından kendi kişisel mal varlıklarıyla sorumlu tutulabilir. Borca batıklık şüphesi varsa ret kararını avukatınızla değerlendirmeniz kritik önem taşır.

Değerleme Tarihi ve Değerleme Yöntemi

Tereke, kural olarak mirasın açıldığı an itibarıyla — yani miras bırakanın ölüm tarihi esas alınarak — değerlenir. Taşınmazlar için bu tarih itibarıyla güncel rayiç değer, araçlar için ekspertiz değeri, menkul kıymetler için borsa kapanış fiyatı esas alınabilir. Anlaşmazlık hâlinde mahkeme, değeri bilirkişi incelemesiyle tespit eder. Bu araç, kullanıcı tarafından girilen değerleri doğrudan kullanır; değerleme sizin sorumluluğunuzdadır.

Tereke Tespiti Davası

Mirasçılar, miras bırakanın mal varlığını tam olarak bilmiyorlarsa sulh hukuk mahkemesinde tereke tespiti davası açabilirler. Mahkeme; banka, tapu, trafik ve benzeri kayıtları inceleyerek terekenin kapsamını belgeler. Özellikle ticari varlıklar, gizlenmiş mal iddiaları veya karmaşık mal varlığı yapısı olan durumlarda tereke tespiti davası, mirasçıların haklarını güvence altına alır.

Sık Sorulan Sorular

Cenaze ve defin giderleri terekeden düşülür mü? Evet. Cenaze ve defin giderleri ile terekenin mühürlenmesi, yazımı ve idaresi gibi masraflar terekenin pasifi (borcu) sayılır ve net tereke hesabında aktiflerden düşülür. Bu giderleri pasif kalemlerinden birine yazabilirsiniz.

Negatif terekenin mirasçılara etkisi nedir? Mirasçılar mirası üç ay içinde reddedebilir. Ret hakkı kullanılmazsa pasifler de dahil tüm tereke mirasçılara intikal eder; borçlardan kişisel mal varlıklarıyla sorumlu olabilirler.

Tereke tespiti için resmi bir prosedür var mı? Sulh hukuk mahkemesinde tereke tespiti davası açılabilir; özellikle ticari varlıklar ve anlaşmazlık hâlleri için bilirkişi değerleme kararı alınabilir.

Mal rejiminden doğan alacaklar tereke hesabına dahil mi? Sağ kalan eşin mal rejimi tasfiyesinden doğan katılma alacağı, terekenin pasifidir ve miras paylaşımından önce ayrılır. Bu tutarı pasif kalemi olarak girebilirsiniz; araç net terekeyi tasfiye sonrası kalan değer olarak gösterir.

Aktif ve pasif değerleri hangi tarihe göre belirlenir? Kural olarak değerler ölüm tarihine (mirasın açılması anına) göre belirlenir. Taşınmaz ve benzeri mallarda güncel rayiç değer takdiri gerekebilir; anlaşmazlıkta değer bilirkişi incelemesiyle mahkemece tespit edilir.