Geçici İş Göremezlik Tazminatı Hesaplayıcı

Geçici İş Göremezlik Tazminatı Nedir?

Geçici iş göremezlik tazminatı; trafik kazası, iş kazası, meslek hastalığı veya başka bir haksız fiil sonucunda yaralanan kişinin iyileşme süresince çalışamaması nedeniyle uğradığı gelir kaybının karşılanmasına yönelik bir maddi tazminat türüdür. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 54. maddesi, çalışma gücünün geçici kaybını açıkça bedensel zarar kalemi olarak tanımlamakta; TBK m.51-52 ise tazminatın miktarının belirlenmesinde ve müterafik kusurun indirime yansıtılmasında uygulanmaktadır.

Sürekli iş göremezlik tazminatından temel farkı, geçici niteliğidir: mağdur iyileşme sürecinin tamamlanmasının ardından çalışma gücünü büyük ölçüde ya da tamamen geri kazanmaktadır. Bu nedenle hesaplamada ileriye dönük aktüeryal projeksiyon (bakiye ömür, rant faktörü) uygulanmaz; yalnızca raporla belgelenen çalışamama günleri esas alınır.

Kimler Geçici İş Göremezlik Tazminatı Talep Edebilir?

Aşağıdaki durumlarda geçici iş göremezlik tazminatı talep hakkı doğabilir:

• Trafik kazası mağdurları: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.85 kapsamında kusurlu araç işletenine ve zorunlu mali sorumluluk sigortacısına (ZMSS) karşı dava açılabilir. Kazanın ardından iyileşene dek işe gidemeyerek uğranan gelir kaybı talep konusu yapılır.
• İş kazası geçirenler: İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmemiş olması durumunda 6331 sayılı Kanun ve TBK çerçevesinde tazminat hakkı oluşur.
• Darp ve yaralama mağdurları: Kasıtlı ya da taksirli bir fiil sonucu yaralanan kişi, hukuk mahkemesinde TBK m.49 ve m.54 uyarınca geçici iş göremezlik tazminatı talep edebilir.
• Tıbbi hata mağdurları: Hekim ya da hastane kusuru sonucu oluşan komplikasyonlar nedeniyle fazladan çalışamaz hale gelen kişiler de bu tazminatı talep edebilir.
• Geliri olmayan bireyler: Ev hanımı, öğrenci gibi belgeli ücretli geliri olmayanlar için Yargıtay, çalışma gücü kaybını dönemin asgari net ücreti üzerinden değerlendirir.

Yasal Dayanak: TBK m.54 ve İlgili Mevzuat

TBK m.54'e göre bedensel zararda tazminat kapsamına giren kalemler arasında çalışma gücünün geçici kaybı açıkça sayılmıştır. Bu hüküm, mağdurun iyileşme süresince elde edemediği gelirlerin sorumludan tazmin edilmesini güvence altına alır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.85 ise trafik kazalarında araç işleteninin bedensel zarardan kaynaklanan tüm kayıpları karşılama yükümlülüğünü düzenlemekte; güvence kapsamı zorunlu mali sorumluluk sigortasıyla genişletilmektedir.

İyileşme (Rapor) Süresi Nasıl Belirlenir?

Geçici iş göremezlik süresinin tespiti, tazminat hesabının temel girdisidir. Bu süre iki yolla belgelenir:

İstirahat Raporu

Yaralanmayı tedavi eden hekim veya hastane, mağdurun çalışamayacağı dönemi "istirahat raporu" ile belgelendirir. Aile hekimi, devlet hastanesi ya da özel hastane tarafından düzenlenen bu belgeler mahkemede temel delil niteliği taşır.

Adli Tıp ve Bilirkişi Değerlendirmesi

Taraflar arasında iyileşme süresine ilişkin ihtilaf çıktığında mahkeme, Adli Tıp Kurumu'na ya da bağımsız hekim bilirkişiye başvurabilir. Bilirkişi; yaralanmanın türü, yapılan müdahaleler ve tıbbi protokoller ışığında makul iyileşme süresini belirler. Beyan edilen süre ile tıbbi kayıtların uyuşmaması tazminat miktarını olumsuz etkileyebilir; bu nedenle tüm tedavi belgelerinin eksiksiz saklanması kritik önem taşır.

Hesaplama Yöntemi ve Formül

Geçici iş göremezlik tazminatının hesaplanması sürekli iş göremezliğe kıyasla daha yalın bir yapıdadır. Kısa dönemli bir zarar söz konusu olduğundan bakiye ömür ve rant (aktüerya) hesabı uygulanmaz. Temel formül şöyledir:

• Günlük net gelir = Aylık net gelir ÷ 30
• Brüt gelir kaybı = Günlük net gelir × İyileşme gün sayısı
• Net tazminat = Brüt gelir kaybı × (1 − Müterafik kusur oranı)

Aylık gelirin 30'a bölünmesi yaygın kabul görmüş bir yaklaşımdır; kimi bilirkişiler çalışma günü hesabına (22-23 gün) da başvurabilir. Yargılamada esas alınacak yöntem hâkimin takdirindedir.

Günlük Gelir Tespiti ve Belgeleme

Hesaplamanın en çok tartışılan unsurundan biri mağdurun gerçek gelirine ilişkin kanıtlardır. Aşağıdaki belgeler mahkemede kabul görmektedir:

• Maaş bordroları ve banka dekontları
• Vergi beyannameleri ve SGK hizmet dökümü
• Kendi hesabına çalışanlar için muhasebe kayıtları ve ciro belgeleri
• Tarım veya kayıt dışı sektörde çalışanlar için tanıklık ve sektör ortalama ücret verileri

Gelir belgelenemediğinde Yargıtay, dönemin net asgari ücreti üzerinden hesaplama yapılması yönünde içtihat oluşturmuştur. Bu durum özellikle kayıt dışı çalışan ve iş sözleşmesi bulunmayan mağdurlar için önem taşır.

SGK Geçici İş Göremezlik Ödeneği ve Mahsup

İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle çalışamayan sigortalıya SGK, çalışılamayan süre için geçici iş göremezlik ödeneği öder. Bu ödeneğin sorumludan talep edilecek tazminatla ilişkisi denkleştirme (mahsup) ilkesi çerçevesinde belirlenir:

• SGK ödeneği aynı zararı (gelir kaybını) karşıladığı ölçüde sorumludan talep edilecek tazminattan düşülür.
• Aksi hâlde mağdur aynı zararı iki kez tahsil etmiş olur; bu durum hukuken kabul görmez.
• SGK'nın gerçekleştireceği rücu davası ise mağdurun değil SGK'nın taraf olduğu ayrı bir hukuki süreçtir.

Bu nedenle tazminat hesabında yalnızca mağdurun bizzat karşılamak zorunda kaldığı gelir kaybı (SGK ödeneğinin üzerindeki fark) esas alınmalıdır.

Müterafik Kusur ve Tazminata Etkisi

TBK m.52, zarara kısmen kendisi de yol açan mağdurun tazminatının hâkim tarafından azaltılabileceğini öngörmektedir. Trafik kazalarında emniyet kemeri takılmaması, iş kazalarında güvenlik kurallarına uyulmaması ya da haksız fiilin tahrik edilerek gerçekleştirilmesi gibi durumlarda mağdurun kusur payı belirlenerek tazminattan indirim yapılır.

Örneğin %20 müterafik kusur oranı belirlendiyse mağdur, toplam gelir kaybının yalnızca %80'ini talep edebilir. Kusur oranları bilirkişi raporuyla saptanır; taraflardan birinin itiraz etmesi hâlinde mahkeme ek rapor isteyebilir.

Dava Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Zamanaşımı Süreleri

Haksız fiilden doğan tazminat talepleri, TBK m.72 uyarınca zararın ve sorumlusunun öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl; her durumda haksız fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl içinde ileri sürülmelidir. İş kazası davalarında Yargıtay, iş hukuku hükümlerine dayanarak on yıllık genel zamanaşımını uygulama eğilimindedir.

Kısmi Dava ve Islah

İyileşme süresi raporla henüz kesinleşmemişse kısmi dava açılıp iyileşme tamamlandığında ıslah yoluyla dava değeri artırılabilir. Bu yaklaşım zamanaşımı riskini ortadan kaldırır.

Uzlaşma Teklifleri

Sigorta şirketleri veya karşı taraf zaman zaman dava açılmadan uzlaşma önerebilir. Bu teklifleri kabul etmeden önce bağımsız hukuki görüş alınması ve tazminat hesabının doğrulanması tavsiye edilir; kabul edilen uzlaşma, sonraki dava hakkını ortadan kaldırabilir.

Tazminat Miktarını Etkileyen Diğer Faktörler

• Meslek ve çalışma kapasitesi: Yüksek gelirli bir uzmanlık mesleğinin kısa süreliğine dahi yitirilmesi, önemli bir gelir kaybı yaratır. Bilirkişi bu meslek özelindeki kazanç kaybını değerlendirmelidir.
• Kısmi çalışma: Mağdur iyileşme sürecinde tam iş göremez değil de kısmi iş göremez ise (örn. masabaşı çalışmaya devam edebilir ama saha işini sürdüremez) gelir kaybı orantılı olarak hesaplanır.
• Çoklu kaza veya yaralanma: Aynı kaza kaynaklı birden fazla yaralanma ve birden fazla iyileşme dönemi söz konusuysa her dönem ayrı ayrı değerlendirilebilir.