Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Hesaplayıcı

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Nedir?

Destekten yoksun kalma tazminatı; bir kişinin haksız fiil sonucu ölümü üzerine, hayatta iken ekonomik destek sağladığı yakınlarının (eş, çocuk, anne-baba vb.) maruz kaldığı maddi kaybı karşılamaya yönelik tazminattır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 53. maddesinin üçüncü fıkrası, ölüm hâlinde tazminat kalemlerini sayarken "desteğinden yoksun kalanların bu yüzden uğradığı kayıplar" ifadesine yer vermiştir. Bu hüküm, ölüm nedeniyle aile üyelerinin uğradığı ekonomik eksilmenin bağımsız bir tazminat kalemi oluşturduğunu güvence altına almaktadır.

Tazminatın özü şudur: Ölen kişi, hayatta kalsaydı belirli bir süre boyunca yakınlarına ekonomik destek sağlayacaktı. Bu desteğin artık alınamaması somut bir ekonomik zarar doğurur. Hesap, ölenin yaşasaydı ne kadar süre ve hangi miktarda destek sağlayacağının TRH-2010 ulusal hayat tablosu kullanılarak aktüeryal yöntemle projeksiyonunu içerir.

Hukuki Dayanak ve Kapsamı

Destekten yoksun kalma tazminatının hukuki çerçevesi şu mevzuat üzerine kuruludur:

• TBK m.53/3: Ölüm hâlinde tazminat kalemleri arasında "desteğinden yoksun kalanların bu yüzden uğradığı kayıplar"a açıkça yer verilir.
• TBK m.51–52: Tazminat miktarının belirlenmesinde hâkim takdiri ve ölenin müterafik kusurunun yakınların talebine yansıması.
• 2918 sayılı KTK m.85 vd.: Trafik kazası kaynaklı ölümlerde araç işleten, sürücü ve ZMSS sigortacısının sorumluluğu.
• 5510 sayılı SGK Kanunu: İş kazası ya da meslek hastalığından doğan ölümlerde SGK'nın ölüm aylığı bağlaması ve işverene rücu hakkı.
• Yargıtay içtihadı: TRH-2010 tablosunun esas alınması, destek paylarının hesabı, aktif/pasif dönem ayrımının uygulanması ve ölenin kendi payı düşülerek net destek hesabının yapılması konularında Yargıtay'ın yerleşik uygulamaları belirleyicidir.

Kimler Talep Edebilir?

Tazminat hakkı ekonomik desteği fiilen alan kişilere tanınmıştır; yalnızca belirli akrabalık kategorileriyle sınırlı değildir. Önemli olan ekonomik bağımlılık ilişkisidir:

• Eş: Resmi evlilik bağı olanlar. Ayrılık ya da boşanma sürecindekiler ise somut ekonomik destek ilişkisi ispatlamalıdır.
• Çocuklar: Küçük çocuklar reşit oluncaya (genellikle 18 yaş; öğrencilik sürerken 25 yaşa kadar uzatılabilir) kadar destek alır. Engelli çocuklarda bu süre yaşam boyu devam edebilir.
• Anne ve baba: Ölenin geliriyle geçimini sağladığı ebeveynler tazminat talep edebilir. Annenin çalışmıyor olması talep hakkını ortadan kaldırmaz.
• Nişanlı veya fiilî birliktelik: Türk hukukunda resmi evlilik şart olmakla birlikte bazı yargı kararları ekonomik bağımlılığı kanıtlanmış birliktelikleri koruma altına almaktadır.
• Öteki bağımlılar: Kardeş, torun gibi yakınlar, fiilî destek ilişkisini belgelemeleri koşuluyla talep hakkına sahip olabilir.

Destek Payları ve Hesaplama Yöntemi

Ölenin gelirinin tamamı "destek" sayılmaz; kendi geçimi için harcadığı pay düşülür. Yargıtay uygulamasında ölenin kendi payının %25–30 civarında olduğu kabul edilmekte; kalan kısım aile üyeleri arasında paylaştırılmaktadır. Genel kabul gören varsayılan oranlar şöyledir:

• Eş: Net gelirin yaklaşık %35'i
• Her çocuk: Net gelirin yaklaşık %25'i (çocuk sayısı arttıkça paylar yeniden bölüşülür)
• Anne veya baba: Net gelirin yaklaşık %15'i

Bu oranlar kesin değildir; bilirkişi aile yapısını, çalışan üye sayısını, varsa diğer gelir kaynaklarını göz önüne alarak pay bileşimini yeniden hesaplar. Bu araç tek bir yakın için varsayılan oran ile çalışır; çok sayıda yakın varsa her biri için ayrı hesap yapılmalı ve toplamın ölenin gelirini aşmadığı kontrol edilmelidir.

Destek Süresi: Aktif/Pasif Dönem ve TRH-2010

Destek süresi, iki farklı bakiye ömrün kısasıdır:

• Ölenin destek süresi: Ölüm tarihinde hayatta olsaydı TRH-2010 tablosuna göre ne kadar yaşayacağı; çalışma gücünü sürdüreceği aktif dönem + emeklilik sonrası pasif dönem.
• Destek görenin beklenti süresi: Eş için kendi bakiye ömrü; çocuk için reşitlik ya da öğrenim sonu yaşına kadar kalan süre.

Her iki sürenin kısası destek süresini belirler. Bu hesap aracında TRH-2010 tablosuna dayalı aktüeryal değerler kullanılmaktadır. Uzak gelecekteki destek ödemeleri teknik faiz (yıllık %1,8) üzerinden bugünkü değere indirgenir.

SGK Ölüm Aylığının Tazminata Etkisi

İş kazası ya da meslek hastalığına bağlı ölümlerde SGK, hak sahiplerine ölüm aylığı bağlar. Bu aylık ödemelerin peşin sermaye değeri, tazminattan mahsup edilir; aynı zararın hem SGK'dan hem de işverenden/sigortacıdan tahsil edilmesi (mükerrer giderim) yasaktır. Mahsup yapılacak miktar, SGK'dan alınacak peşin sermaye değeri yazısıyla belirlenir. Trafik kazası kaynaklı ölümlerde ise SGK ölüm aylığı bağlanmıyorsa mahsup söz konusu olmaz.

Ölenin Müterafik Kusurunun Etkisi

TBK m.52 uyarınca ölenin kazanın oluşumuna katkısı, yakınların alacağı tazminat miktarını orantılı biçimde azaltır. Ölen %40 kusurlu ise yakınları zararın yalnızca %60'ını talep edebilir. Bu kural mağduriyeti artırıcı olsa da hukuki zorunluluktur; bilirkişi kusur belirleme süreci bu nedenle kritik önem taşır.

Dava Sürecinde Toplanması Gereken Belgeler

• Ölüm belgesi ve kaza/hadise tutanağı (trafik, iş kazası veya savcılık tutanağı)
• Ölenin nüfus kayıtları ve yakınlık ilişkisini kanıtlayan belgeler (aile cüzdanı, nüfus kayıt örneği)
• Ölenin gelir belgeleri (maaş bordroları, vergi beyannameleri, SGK hizmet dökümü)
• Destek görenin ekonomik durumunu gösteren belgeler
• Sigorta poliçesi ve ruhsat bilgileri (trafik kazası söz konusuysa)
• SGK peşin sermaye değeri yazısı (iş kazası/meslek hastalığı ölümü söz konusuysa)

Sık Sorulan Sorular

Tazminat manevi tazminatı kapsıyor mu?

Hayır. Bu araç yalnızca maddi destek kaybını hesaplar. Ölenin yakınlarının ölüm nedeniyle duyduğu acı ve elem için TBK m.56 kapsamında ayrıca manevi tazminat talep edilebilir; bu tutarı hâkim serbestçe takdir eder ve maddi hesaba dahil değildir.

Ölenin belgeli geliri yoksa ne yapılır?

Belgelenemeyen ya da kayıt dışı gelirler için Yargıtay, dönemin asgari ücreti üzerinden hesap yapılmasını kabul etmektedir. Ek gelir varlığı tanık, banka hareketi ve meslek örgütü belgeleriyle desteklenebilir; bilirkişi bu kanıtları değerlendirir.

Birden fazla yakın aynı anda dava açabilir mi?

Evet. Her hak sahibi kendi destek payı ve süresi üzerinden bağımsız tazminat talep eder. Genellikle davalar birleştirilir ve tek bilirkişi raporu alınır; toplam tazminat ölenin geliri üzerinden hesaplanan toplam destek miktarını aşmamak kaydıyla her yakına ayrı ayrı hükmedilir.