Ayıplı Mal Seçimlik Hak ve Süre Asistanı

Ayıplı Mal Seçimlik Hak ve Süre Asistanı

Satın aldığınız mal ayıplı çıktığında ne yapabilirsiniz? 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 10, 11 ve 12. maddeleri, bu sorunun yanıtını net biçimde ortaya koymaktadır. Kanun, tüketiciye dört farklı seçimlik hak tanımakta ve bu hakların kullanılabileceği azami süreleri belirlemektedir. Bu araç, mal türünüze (taşınır, konut/tatil amaçlı taşınmaz, ikinci el) ve ayıp türünüze (açık veya gizli) göre zamanaşımının son gününü ve bugüne kalan süreyi otomatik olarak hesaplayarak haklarınızı görünür kılmaktadır.

Ayıplı Mal Nedir?

6502 sayılı Kanun'un 8. maddesi uyarınca; teslim anında taraflarca kararlaştırılan nitelikleri taşımayan, makul beklentileri karşılamayan, amacına uygun kullanım için gerekli koşulları sağlamayan veya tanıtım ve ambalajında açıklananlardan farklı olan mal ayıplı sayılmaktadır. Ayıp; görünür (açık) ya da malın normal kullanımıyla zamanla ortaya çıkan (gizli) nitelikte olabilir.

Ayıbın teslim anında var olup olmadığı, özellikle gizli ayıplarda önem taşımaktadır. Kanun, tüketiciyi bu ispat yükünden kısmen korumaktadır: teslim tarihinden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim anında var olduğu kabul edilir; aksini ispat yükü satıcıya aittir (m.10/1).

Dört Seçimlik Hak: 6502 Sayılı Kanun m.11

Ayıplı malda tüketicinin kullanabileceği dört temel seçimlik hak 6502 s.K. m.11/1'de sayılmıştır. Tüketici bu haklardan dilediğini seçmekte serbesttir; satıcı tüketicinin tercihini reddedemez.

1. Sözleşmeden Dönme (Bedel İadesi)

Tüketici, ayıplı malı satıcıya iade ederek ödediği bedelin tamamının geri ödenmesini talep edebilir. Sözleşmeden dönme hakkı kullanıldığında satış sözleşmesi geçmişe etkili olarak sona erer; satıcı bedeli iade eder, tüketici malı geri verir. Bu hak özellikle ciddi veya tekrarlayan ayıplarda, onarım veya değişimin mümkün olmadığı ya da orantısız külfet doğurduğu durumlarda tercih edilmektedir.

2. Ayıp Oranında Bedelden İndirim

Tüketici malı elinde tutmak istiyorsa ayıbın büyüklüğüne orantılı olarak satış bedelinden indirim talep edebilir. İndirim miktarı taraflarca belirlenemezse bilirkişi aracılığıyla tespit ettirilebilir. Bu seçenek; malın kullanılabilirliğinin korunduğu, ancak değer kaybına uğradığı durumlarda tercih edilmektedir.

3. Ücretsiz Onarım Talebi

Tüketici, malın ayıpsız hale getirilmesi için satıcıdan, üreticiden veya ithalatçıdan masrafsız onarım talep edebilir. Satıcı, üretici ve ithalatçı bu yükümlülükten müteselsilen sorumludur (m.11/2). Onarım talebi; satıcıya, servise veya üretici firmasına yazılı ya da kayıt altına alınabilecek bir yolla iletilmelidir.

Onarımın tamamlanması için yasal azami süre taşınır mallarda 30 iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda ise 60 iş günü'dür (m.11/4). Bu sürenin aşılması halinde tüketici diğer seçimlik haklarına geçiş yapabilir.

4. Ayıpsız Misliyle Değişim

Tüketici, ayıplı malın aynı model ve özelliklerde ayıpsız bir yenisiyle değiştirilmesini talep edebilir. Değişim imkânı varsa ve satıcı için orantısız bir külfet oluşturmuyorsa satıcının bu talebi reddetme hakkı yoktur. Stok sorunu veya başka objektif imkânsızlık varsa satıcı orantısızlığı gerekçe gösterebilir (m.11/3).

Orantısızlık Sınırı: m.11/3

Ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim hakkının kullanılması, satıcı açısından diğer seçimlik hakkın kullanılmasına kıyasla orantısız bir yük doğuruyorsa satıcı bu hakkı reddedebilir. Orantısızlık değerlendirmesinde şu ölçütler dikkate alınır:

• Malın ayıpsız değeri
• Ayıbın önemi ve niteliği
• Diğer seçimlik hakkın kullanımının tüketici açısından sorun oluşturup oluşturmayacağı

Satıcının orantısızlık gerekçesiyle talebi reddettiği durumlarda tüketici bedel indirimi veya sözleşmeden dönme haklarını kullanabilir.

Zamanaşımı Süreleri: 6502 s.K. m.12

Ayıplı maldan doğan sorumluluk, belirli süreler içinde ileri sürülmezse zamanaşımına uğrar. Zamanaşımı süresi, malın teslim tarihinden itibaren işlemeye başlar ve takvim günleriyle hesaplanır. Resmî tatil veya hafta sonu son güne denk gelse de süre uzamaz.

• Taşınır mallar: Teslimden itibaren 2 yıl (m.12/1)
• Konut ve tatil amaçlı taşınmazlar: Teslimden itibaren 5 yıl (m.12/1)
• İkinci el taşınır mallar: Sözleşmeyle kısaltılabilir; ancak 1 yıldan az olamaz (m.12/2). Sözleşmede kısaltma hükmü yoksa 2 yıllık genel süre geçerlidir.

Zamanaşımı süresi dolmadan önce seçimlik haklarınızı satıcıya yazılı olarak bildirmeniz, uyuşmazlık halinde ispat kolaylığı sağlamaktadır.

Ağır Kusur ve Hile ile Gizlenen Ayıp: Zamanaşımının İşletilememesi

6502 s.K. m.12/3 uyarınca; satıcının ayıbı ağır kusuru veya hilesiyle gizlediği durumlarda satıcı zamanaşımı hükümlerinden yararlanamaz. Bu istisna son derece önemlidir: 2 ya da 5 yıllık yasal süreler geçmiş olsa bile, gizlemenin kasıtlı ya da ağır ihmalden kaynaklandığı kanıtlanabilirse seçimlik haklarınız kullanılabilir durumda kalır. Bu durum mahkemede ispatlanması gereken bir iddia olmakla birlikte, satıcının ayıbı bildiği hâlde kasıtlı olarak bildirmediğine dair delillerin (yazışmalar, servis kayıtları, muayene belgeleri vb.) toplanması kritik öneme sahiptir.

Bildirim Yükümlülüğü ve Pratik Öneriler

Kanun, açık ayıplar için (malın tesliminde fark edilebilir nitelikte olan ayıplar) tüketiciye ayrı bir bildirim süresi öngörmemekle birlikte, ayıbın fark edildiği andan itibaren gecikmeksizin satıcıya bildirilmesi hukuken güçlü bir tutum oluşturmaktadır. Gizli ayıplarda ise ayıbın ortaya çıkmasından itibaren makul süre içinde hareket edilmesi önerilmektedir.

Pratik açıdan şu adımlar izlenmelidir:

• Ayıbı fotoğraf veya video ile belgeleyin; tarih damgası ve koşulları not edin.
• Satıcıya yazılı başvuru yapın (e-posta, noter ihtarnamesi veya kayıt altındaki mesaj).
• Satış faturası, garanti belgesi, ödeme dekontu ve teslimat belgelerini saklayın.
• Onarım veya değişim için hizmet servisiyle yazışmalarınızı kaydedin.
• Seçimlik hakkınızı açıkça belirtin; satıcının yanıt süresini ve içeriğini takip edin.

Başvuru Mercii Seçimi

Ayıplı mala ilişkin uyuşmazlıkta başvuru mercii, uyuşmazlığın parasal değerine göre belirlenmektedir. 2026 yılı itibarıyla Tüketici Hakem Heyeti parasal sınırı 186.000 TL'dir.

• 186.000 TL altı: Tüketici Hakem Heyeti'ne başvuru zorunludur; THH'ye başvurulmadan mahkemeye gidilemez.
• 186.000 TL ve üzeri: Dava şartı arabuluculuk sürecinden geçildikten sonra tüketici mahkemesinde dava açılır (6502 m.73/A).

Hangi merciye başvurmanız gerektiğini belirlemek için Tüketici Hakem Heyeti Parasal Sınır Kontrolü aracını kullanabilirsiniz.

Garanti Belgesi Olmadan Haklar Kullanılabilir mi?

Evet. Garanti belgesi, kanuni haklara ek olarak sunulan bir güvencedir ve tüketiciye belirli ek haklar sağlar. Ancak 6502 sayılı Kanun'dan doğan yasal haklar (seçimlik haklar ve zamanaşımı süreleri), garanti belgesinin varlığına ya da yokluğuna bağlı değildir. Garanti belgesi bulunmasa dahi, satın alma ispatlanabildiği sürece (fatura, banka dekontu, sipariş belgesi vb.) yasal seçimlik haklarınız tam olarak geçerlidir.

Sık Sorulan Sorular

İkinci el alışverişlerde de aynı haklar geçerli mi? Evet; ikinci el satışlarda da seçimlik haklar geçerlidir. Ancak zamanaşımı süresi sözleşmeyle 1 yıla kadar kısaltılabilir. Satıcı, sözleşmede ayıbı açıkça bildirmişse tüketici o ayıptan dolayı seçimlik hak kullanamaz.

Onarım ücreti talep ederlerse ne yapmalıyım? Yasal zamanaşımı süresi içinde olduğunuz sürece onarım ücret talep edilmeden yapılmak zorundadır. Ücret talep edilmesi hâlinde ödeme yapmayın; yazılı olarak onarım veya diğer seçimlik haklarınızı kullanmak istediğinizi bildirin.

Satıcı 30 iş gününde onarımı tamamlamazsa ne olur? 30 iş günlük (konut/tatil amaçlı taşınmazlarda 60 iş günlük) yasal sürenin aşılması hâlinde tüketici, diğer seçimlik haklarını (bedel iadesi, bedel indirimi veya değişim) kullanma hakkına geçiş yapabilir.

Tüketici olmayan kişiler (esnaf, şirket) bu haklardan yararlanabilir mi? Hayır. 6502 sayılı Kanun yalnızca tüketici sıfatını taşıyan gerçek veya tüzel kişilere uygulanmaktadır. Ticari veya mesleki amaçla yapılan alımlarda Türk Ticaret Kanunu ve Borçlar Kanunu hükümleri geçerlidir.