Görevde Kaza 3713 Kapsamında mı? Nöbette Kaza Emsal Karar

Terör riski yüksek bir bölgede nöbet sırasında kayalıktan düşerek malul kalan bir jandarma uzman çavuşu hakkında SGK, 5510 sayılı Kanun m.47 kapsamında vazife malullüğü aylığı bağlamış; personel başka bir kamu görevine başlayınca aylığını kesmişti. Ankara'daki bir iş mahkemesi, bölge adliye mahkemesinin yol gösteren kararının ardından 2026 yılında verdiği kararla olayın 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında kaldığına, personelin bu Kanun'a göre vazife malulü sayılması ve aylık bağlanması gerektiğine hükmetti.

Görev sırasında kaza geçiren asker, polis ve güvenlik görevlilerinin en sık sorduğu soru şudur: Terör saldırısı olmadan, görevde kaza sonucu yaralanan kişi 3713 kapsamında sayılır mı? Bu yazıda bu soruyu, söz konusu kararı ve gerekçesini esas alarak yanıtlıyoruz.

3713 sayılı Kanun kapsamında vazife malullüğünün genel şartları, sağlık raporu ve görevli mahkeme konuları için daha önce yayımladığımız 3713 Sayılı Kanun Kapsamında Vazife Malullüğü Emsal Karar başlıklı yazımıza da bu yazının üzerine tıklayarak bakabilirsiniz.  Diğer emsal kararımız için bu yazının üzerine tıklayabilirsiniz. 

Olay: Nöbette Meydana Gelen Görev Kazası

Davacı, Jandarma Genel Komutanlığı'na bağlı bir komando birliğinde jandarma uzman çavuş olarak görev yapıyordu. 2017 yılında, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da terör olaylarının yoğun yaşandığı ve sınır ötesi faaliyetlerin sürdüğü bir bölgedeki geçici üs bölgesinde görevliyken, nöbet kulübesinin karşısındaki kayalık alanda bulunan aldatma mevzisine gözetleme amacıyla ilerlediği sırada yağışlı, sisli ve rüzgârlı hava nedeniyle dengesini kaybederek yaklaşık 15-20 metre yükseklikten düştü.

Olay yeri görgü ve tespit tutanağına göre, sis nedeniyle nöbet kulesinden görüş açısı kalmamıştı ve bölgede sızma ihtimali yüksekti. Personel bu nedenle bir güvenlik korucusuyla birlikte aldatma mevzisine gitmişti. Yani olay anında terör unsurlarına karşı gözetleme görevini yerine getiriyordu.

Sağlık kurulu raporları SGK Sağlık Kurulunca incelendi. Personelin 1053 sayılı Nizamnameye göre 6. derece malul olduğuna ve malullüğünün sürekli olduğuna karar verildi. Personelin sözleşmesi 2018 yılında feshedildi.

SGK'nın İşlemi: 5510 m.47 Uygulandı, Aylık Kesildi

Vazife Malullüğü Tespit Kurulu olayı sıradan bir "görev sırasında kaza" olarak nitelendirdi ve personel hakkında 5510 sayılı Kanun'un 47. maddesi uyarınca vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmasına karar verdi. Personele 2018'de bu kapsamda aylık bağlandı.

Personel 2019 başında başka bir bakanlıkta kamu görevlisi olarak (5510 m.4/1-c) çalışmaya başlayınca SGK, 5510 m.47'deki kural gereğince vazife malullüğü aylığını kesti ve daha önce ödenen bazı aylıkları borç çıkardı.

Personel, yaralanmanın 3713 sayılı Kanun kapsamında olduğunu, bu nedenle 3713, 5434 ve 6353 sayılı Kanunlara göre aylık bağlanması gerektiğini belirterek SGK'ya başvurdu. Başvuru 2024'te reddedilince, kurum işleminin iptali ve tespit istemiyle iş mahkemesinde dava açıldı.

Yargılama Süreci

İlk derece mahkemesi 2025 yılında davayı, olayın bir terör eylemi değil "kaza" olduğu gerekçesiyle reddetti. Karar istinaf edildi.

Bölge Adliye Mahkemesi 2026 yılında istinaf başvurusunu kabul ederek ilk kararı kesin olarak kaldırdı ve dosyayı yeniden görülmek üzere mahkemesine gönderdi. Kararında şu tespitlere yer verdi:

Bölge Adliye Mahkemesi bu değerlendirmesinde aynı yöndeki bir başka bölge adliye mahkemesi kararına (03.03.2022 tarihli, 2020/1648 E. – 2022/444 K.) ve Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 10.05.2022 tarihli, 2021/12461 E. – 2022/6855 K. sayılı kararına atıf yaptı. Yeniden yapılan yargılama sonunda iş mahkemesi 2026 yılında davanın kabulüne karar verdi.

Mahkemenin Gerekçesi: Görevde Kaza da 3713 Kapsamında

Mahkeme kararını 3713 sayılı Kanun'un 21. maddesine dayandırdı. Bu hüküm, terör eylemlerinde yaralananların yanı sıra şu kişilerin de Kanun'un sağladığı haklardan yararlanacağını düzenler:

Mahkeme olay yeri tutanağını, vazife malullüğü tespit kurulu kararını ve sağlık kurulu raporlarını birlikte değerlendirdi. Personelin terör riski çok yüksek bir bölgede görev yaptığını ve yaralanmanın terörle mücadele amacıyla yürütülen nöbet ve gözetleme görevi sırasında gerçekleştiğini kabul etti.

Hüküm

Mahkeme davanın kabulüne; davacının 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında vazife malulü sayılması ve bu Kanun'a göre emekli aylığı bağlanması gerektiğinin tespitine, yoksun kaldığı hakların hak ediş tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte ödenmesine ve aksi yöndeki kurum işleminin iptaline karar verdi. Yargılama giderleri ile vekâlet ücreti SGK'ya yüklendi.

Görevde Kaza 3713 Emsal Kararı Tam Metni

Kararın tam metni aşağıdadır. Kişisel verilerin korunması amacıyla taraf bilgileri, hâkim ve katip bilgileri, dosya numarası ve doğrulama kodları gizlenmiştir.

5510 m.47 ile 3713 Kapsamındaki Malullük Arasındaki Fark

Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, görev sırasında yaralanan personelin durumunun SGK tarafından doğrudan olağan vazife malullüğü (5510 m.47) olarak nitelendirilmesidir. Oysa aynı olay 3713 sayılı Kanun'un 21. maddesi kapsamında da değerlendirilebilir ve bu niteleme personelin hakları bakımından önemli sonuçlar doğurur.

5510 m.47 kapsamında olağan vazife malullüğü

•      Görevin sebep ve etkisiyle meydana gelen olayları kapsar.

•      Aylık 5510 sayılı Kanun'a göre bağlanır.

•      Kamu görevlisi olarak yeniden çalışmaya başlanırsa aylık kesilebilir; bu davada da kesilmiştir.

•      Ek haklar sınırlıdır.

3713 m.21 kapsamında malullük

•      Terör olaylarını ve terörle mücadele görevleri sırasında ya da bu görevlere gidiş-dönüşte meydana gelen kazaları kapsar.

•      Aylık, 3713 sayılı Kanun'un yollamasıyla 5434 sayılı Kanun ve ilgili mevzuattaki lehe hükümlere göre bağlanır. Personel çalışmaya başlasa bile aylık kesilmez, personel görevine devam ediyormuş gibi maaşını alır. 

•      Mevzuatta öngörülen koşullarla nakdî tazminat, istihdam hakkı ve çeşitli sosyal haklar gündeme gelebilir.

Hangi hakların doğacağı malullük derecesine, olay tarihine ve kişinin statüsüne göre değişir; her dosya ayrıca değerlendirilmelidir.

Hangi Görev Kazaları 3713 Kapsamına Girer?

İdarenin ve bazı ilk derece mahkemelerinin sık yaptığı hata, 3713 sayılı Kanun'u yalnızca çatışma, saldırı, mayın veya EYP patlaması gibi doğrudan terör eylemleriyle sınırlı görmektir. Bu yaklaşımda "ayağı kayarak düşen" bir personel terör mağduru sayılmaz.

Bu karar ve atıf yapılan Yargıtay içtihadı ise farklı bir ölçüt benimser: Belirleyici olan kazanın oluş şekli değil, hangi görev sırasında ve hangi koşullarda meydana geldiğidir. Terör riski yüksek bölgede nöbet, gözetleme, arama-tarama, devriye veya intikal gibi terörle mücadele görevleri sırasında meydana gelen şu olaylar, somut koşullara göre 3713 kapsamında değerlendirilebilir:

•      düşme ve kayma sonucu yaralanmalar,

•      görev aracıyla yapılan trafik kazaları,

•      arazi koşulları, hava şartları veya silah kazası kaynaklı yaralanmalar,

•      göreve gidiş ya da dönüş sırasında meydana gelen kazalar.

Görevde Kaza Geçirenler İçin Bu Karar Kimleri İlgilendirir?

•      Jandarma, TSK ve Emniyet mensupları (uzman çavuş, uzman erbaş, astsubay, subay, polis memuru),

•      askerlik hizmetini yapan erbaş ve erler,

•      güvenlik korucuları ve bekçiler,

•      terörle mücadele görevinde bulunan diğer kamu görevlileri,

•      görev sırasında yaralandığı hâlde hakkında 5510 m.47 uygulanan, aylığı sonradan kesilen ya da 3713 talebi reddedilen kişiler ile hayatını kaybedenlerin hak sahipleri.

Benzer Durumdaysanız İzlenecek Yol

1.     Belgeleri toplayın: Olay yeri görgü ve tespit tutanağı, vazife malullüğü tespit kurulu kararı, sağlık kurulu raporları, SGK'nın aylık bağlama ve kesme yazıları, görev yeri ve görev emri belgeleri.

2.     SGK'ya yazılı başvuru yapın: Olayın 3713 sayılı Kanun m.21 kapsamında değerlendirilmesini ve buna göre aylık bağlanmasını talep edin. Başvuru tarihi, ileride faiz ve alacak hesabı açısından önemlidir.

3.     Ret hâlinde dava açın: Kurum işlemine karşı yetkili iş mahkemesinde iptal ve tespit davası açılabilir. Dava dilekçesinde parasal ve özlük haklarının hak ediş tarihinden itibaren yasal faiziyle ödenmesi talebi açıkça yazılmalıdır.

4.     Görev koşullarını somutlaştırın: Bölgenin terör riski, görevin niteliği ve olay anındaki koşullar tanık, tutanak ve kurum yazılarıyla ortaya konmalıdır. Davanın sonucunu çoğu zaman bu olgular belirler.

Sıkça Sorulan Sorular

Terör saldırısı olmadan, kaza sonucu yaralanan asker 3713 kapsamında sayılabilir mi?

Evet. 3713 sayılı Kanun'un 21. maddesi, terör olaylarının önlenmesi, takibi veya etkisiz hâle getirilmesi amacıyla yapılan görevler sırasında ya da bu görevlere gidiş-dönüşte meydana gelen kazaları da kapsar. Belirleyici olan, kazanın terörle mücadele görevi sırasında gerçekleşmiş olmasıdır. Doğrudan terör saldırısına muhatap olmanıza gerek yoktur, terör saldırısının önlenmesi amacıyla tutulan nöbette meydana gelen kaza dahi bu kapsamda sayılabilir. Nitekim yukarıda paylaştığımız emsal kararımız da bu şekildedir.

Hakkımda 5510 m.47 uygulandı. Sonradan 3713'e çevrilmesini isteyebilir miyim?

Önce SGK'ya başvurulur. Talep reddedilirse iş mahkemesinde kurum işleminin iptali ve 3713 kapsamında vazife malulü sayılmanın tespiti istenebilir. Olayın üzerinden yıllar geçmiş olması tek başına engel değildir; incelenen davada olay 2017'de, dava 2024'te gerçekleşmiştir.

Kamuda işe başladığım için vazife malullüğü aylığım kesildi. Ne yapabilirim?

Aylık 5510 m.47 kapsamında bağlanmışsa, kamuda çalışmaya başlamak aylığın kesilmesine yol açabilir. Olay 3713 kapsamında değerlendirilirse maaşınız kesilmez; incelenen davadaki uyuşmazlık da bu noktadan doğmuştur. Kesilen aylıklar için geriye dönük talepler dosyanın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Bu davalar hangi mahkemede açılır?

SGK'nın aylık bağlanmasına ilişkin işlemlerine karşı yapılan başvurunun reddi işleminin iptali davası için 01.10.2008 öncesi göreve başlayanlar için İdare Mahkemesinde, bu tarihten sonra göreve başlayanlar için açılacak kurum işleminin iptali ve tespit davaları iş mahkemelerinde, iş mahkemesi bulunmayan yerlerde iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemelerinde görülür. Dava açmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurulması gerekir.

Yoksun kalınan aylıklar faiziyle istenebilir mi?

Evet. İncelenen kararda mahkeme, davacının yoksun kaldığı hakların hak ediş tarihinden itibaren yasal faiziyle ödenmesine hükmetmiştir. Bunun için talebin kuruma yapılan başvuru ve dava dilekçesinde açıkça yer alması gerekir.