Tasarım Tescil ve Yayım Ücreti Rehberi

Tasarım Tescil ve Yayım Ücreti Rehberi

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) kapsamında ürünlerin görünümünü koruyan tasarım tescili, ürünün estetik özelliklerini 5 yıllık dönemler hâlinde ve en fazla 25 yıl süreyle güvence altına almaktadır. Birden fazla tasarım, tek bir başvuruda birleştirilerek "çoklu başvuru" şeklinde yapılabilmekte; bu yol bireysel başvurulara kıyasla önemli maliyet avantajı sağlamaktadır.

Tasarım Tescili Nedir ve Neyi Korur?

Tasarım tescili, bir ürünün dış görünüşüne; yani çizgi, renk, biçim, şekil, doku, malzeme veya bu unsurların kombinasyonundan oluşan görünümüne sağlanan hukuki korumadır. SMK m.55 uyarınca "tasarım", bir ürünün tümünün veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin, dış görünüş özelliklerini ifade eder.

Tasarım tescilinin kapsamına giren ürün ve unsurlar son derece geniş bir yelpazede yer alır:

• Sanayi ürünleri: mobilya, beyaz eşya, otomobil parçaları, elektronik cihazlar
• El sanatları ürünleri: seramik, tekstil, takı ve süs eşyaları
• Ambalaj tasarımları: kutu, şişe, kap ve paketleme çözümleri
• Grafik semboller, logolar ve kullanıcı arayüzü ikonları
• Tipografik karakterler ve yazı tipleri
• Yazılım ve dijital ürünlerin görsel arayüz unsurları

Koruma yalnızca estetik görünümü kapsar; ürünün teknik işlevine yönelik koruma patent veya faydalı model aracılığıyla sağlanır.

Tasarım Tescilinin Koşulları: Yenilik ve Ayırt Edici Nitelik

SMK m.56 uyarınca tasarımın tescil edilebilmesi için iki temel koşulun sağlanması gerekir:

• Yenilik: Tasarım, başvuru tarihinden önce aynı tasarımın kamuya sunulmamış olması koşulunu sağlamalıdır. Kamuya sunum, sergiler, yayınlar, internet ortamı veya ticari kullanım yoluyla gerçekleşebilir. Türkiye'nin de taraf olduğu bazı milletlerarası anlaşmalar kapsamında kamuya sunumdan itibaren belirli bir süre içinde başvuru yapılırsa yenilik hakkının korunabileceği "lütuf süresi" düzenlemeleri de mevcuttur.
• Ayırt edici nitelik: Tasarımın, bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin, kamuya sunulmuş başka bir tasarımın bıraktığı genel izlenimden farklı olması gerekir. Tasarım geliştirme özgürlüğü değerlendirmeye katılır; teknik zorunlulukların yönlendirdiği tasarım özellikleri bu açıdan daha dar değerlendirilir.

Çoklu Başvuru: Aynı Anda Birden Fazla Tasarım Tescili

SMK m.61, aynı başvuruda birden çok tasarımın birlikte sunulmasına imkân tanımaktadır. Çoklu başvuru yapabilmek için tüm tasarımların aynı Locarno sınıfına ait olması ya da tasarımların bir set veya kompozisyon oluşturması gerekmektedir.

Çoklu başvurunun avantajları:

• Ayrı ayrı başvurulara kıyasla süreç yönetimi ve belge takibi kolaylaşır.
• Başvuru ve yayım ücretlerinde maliyet tasarrufu sağlanabilir.
• Tüm tasarımlar aynı başvuru tarihi ve öncelik hakkıyla korunur.

Başvuru ve yayım ücretleri tasarım sayısına göre artar; bu nedenle çoklu başvuruda tasarım sayısının maliyetle ilişkisi bu araç aracılığıyla değerlendirilebilir.

Tasarım Tescil Süreci: Adım Adım

Tasarım tescili başvurusu şu aşamalardan geçer:

1. Tasarımın belgelenmesi: Ürünün her açıdan ve gerekirse kesit görünümlerini içerecek biçimde çizim veya fotoğrafları hazırlanır. Görsel anlatım, tasarımın korunmak istenen unsurlarını net biçimde ortaya koymalıdır.
2. Sınıf belirlenmesi: Ürün, Locarno Sınıflandırmasına göre ilgili ürün sınıfına yerleştirilir. Bu sınıflandırma ücret yapısını doğrudan etkiler.
3. TÜRKPATENT e-Başvuru sistemi üzerinden başvuru: Başvuru belgesi, görseller ve bilgiler çevrimiçi sisteme yüklenerek başvuru ücreti ödenir. Başvuruya tarih ve numara verilir.
4. Şeklî ve yenilik incelemesi: TÜRKPATENT, başvurunun şeklî koşullara ve yenilik ile ayırt edicilik açısından ret nedenlerine uygunluğunu inceler.
5. Tasarım Bülteni'nde yayım: Başvuru, Resmi Tasarım Bülteni'nde yayımlanır. Üçüncü kişiler, yayım tarihinden itibaren üç aylık süre içinde SMK m.62 kapsamındaki gerekçelerle itiraz edebilir.
6. Tescil ve belge düzenlenmesi: İtiraz süresi olumlu sonuçsuz geçerse veya itirazlar başvuranın lehine sonuçlanırsa tasarım sicile kaydedilir ve tescil belgesi düzenlenir.

Yenileme ve 25 Yıllık Azami Koruma

Tescilli tasarımın başlangıç koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 5 yıldır. SMK m.69 uyarınca bu süre, beşer yıllık dönemler hâlinde yenilenerek toplam 25 yıla kadar uzatılabilir. Yenileme yapılmazsa koruma süresi dolar ve tasarım hakkı sona erer. Yenileme başvurusunun, koruma döneminin sona erdiği tarihten önceki 6 ay içinde yapılması gerekir; bu süre kaçırılırsa ek ücretle yenileme imkânı da değerlendirilebilir.

Tescilsiz Tasarım Koruması

Türk hukukunda tescilsiz tasarımlar da SMK m.74 kapsamında belirli koşullar altında 3 yıllık korumadan yararlanabilmektedir. Ancak tescilsiz koruma yalnızca birebir kopyalamaya karşı işlerlik gösterir; tasarımın bağımsız biçimde oluşturulduğunu kanıtlamak yeterlidir. Tescilli tasarım ise çok daha güçlü bir koruma sağlar; bağımsız yaratım savunmasına karşı işlerlik gösterir ve tescil sahibi, benzer tasarımlara karşı da talepte bulunabilir. Bu nedenle ticari değer taşıyan tasarımlar için tescil yolu tercih edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Tasarım tescili için yenilik şartı aranır mı? Evet; tasarımın yeni ve ayırt edici nitelik taşıması gerekir. Tescil başvurusundan önce kamuoyuna sunulmuş tasarımlar yenilik kaybı riski taşır; bu nedenle sergileme veya üretime başlamadan önce tescil başvurusu yapılması önerilir.

Bir tasarım hem patent hem tasarım tesciliyle korunabilir mi? Evet; ürünün işlevsel yeniliği patent veya faydalı modelle, dış görünümü ise tasarım tesciliyle eş zamanlı olarak korunabilir. Bu çok katmanlı strateji, ürünü farklı açılardan güvence altına alır.

Yabancı ülkelerde de tasarım tescili yapılabilir mi? Evet; Hague Sistemi (La Haye Anlaşması) kapsamında WIPO nezdinde yapılan tek bir başvuruyla pek çok ülkede tasarım koruması sağlanabilmektedir. Türkiye bu sisteme taraftır.