Çalışma İzni Süre ve Harç Rehberi

Çalışma İzni Süre ve Harç Rehberi

Türkiye'de çalışmak isteyen yabancıların 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında çalışma izni alması zorunludur. Çalışma izni, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilir; bazı meslekler ve statüler için ilgili bakanlıkça ya da farklı mevzuat hükümleri çerçevesinde değerlendirme yapılır. İzin süresi, ilk başvuruda en çok bir yıl olmakla birlikte aynı işveren yanında aynı işte çalışma devam ettiği sürece uzatma başvurularıyla kademeli olarak artmakta; belirli koşullar sağlandığında süresiz izin de alınabilmektedir. Bu araç, çalışma izni türüne göre kanuni azami süreyi ve harç/değerli kâğıt konusundaki genel bilgiyi sunmaktadır.

Çalışma İzni Türleri ve Kanuni Süreler

6735 sayılı Kanun m.10 uyarınca çalışma izni türleri ve azami süreler şu şekilde belirlenmiştir:

• İlk çalışma izni — en çok 1 yıl: İş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak koşuluyla en çok bir yıl süreyle verilir. İşverenin başvuruda belirttiği işyerinde ve meslekte geçerlidir. Farklı bir işyerine geçmek için çalışma izni devrinin sağlanması ya da yeni bir izin alınması gerekmektedir.
• İlk uzatma — en çok 2 yıl: Aynı işveren yanında aynı işte çalışma devam etmek kaydıyla yapılan ilk uzatma başvurusunda en çok iki yıl süreli izin verilebilir. İki yıllık süre, bir seferde verilecek iznin azami sınırını gösterir; Bakanlık daha kısa süreli uzatma da verebilir.
• Sonraki uzatmalar — en çok 3 yıl: Aynı işveren yanında aynı işte çalışmaya devam eden yabancıların sonraki uzatma başvurularında her bir uzatma için en çok üç yıl süreli izin verilebilir. Uzatma sayısında kanuni bir üst sınır öngörülmemiştir; yani çalışma ilişkisi ve diğer koşullar devam ettiği sürece uzatma yapılabilir.
• Süresiz çalışma izni: Türkiye'de uzun dönem ikamet izni bulunan (6458 s. YUKK m.42 kapsamında) veya en az sekiz yıl kanuni çalışması olan yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir (6735 m.10/2). Süresiz izin, belirli işyeri veya işle sınırlı olmaksızın her türlü mesleki faaliyete imkân tanır. Ancak bu şartları taşımak başvuru hakkı verir; iznin verilip verilmeyeceği Bakanlık'ın değerlendirmesine tabidir.

Bağımsız Çalışma İzni

6735 sayılı Kanun kapsamında bir işverene bağlı çalışma izninin yanı sıra bağımsız çalışma izni de düzenlenmiştir. Bağımsız çalışma izni, kendi nam ve hesabına çalışan (serbest meslek sahibi) yabancılara verilir. Bu izin de en çok bir yıl süreyle verilir; uzatma başvuruları bağımlı çalışmadaki kademelerden farklı bir değerlendirmeye tabidir. Bağımsız çalışma izninde de mesleki yeterlilik, Türk meslektaşlarla rekabet koşulları ve kamu yararı gibi kriterler göz önünde bulundurulur.

Çalışma İzni ve İkamet İzni İlişkisi

6458 sayılı YUKK m.27 uyarınca en az altı ay süreli çalışma izinleri, aynı zamanda ikamet izni yerine de geçer. Bu önemli düzenleme sayesinde altı ay veya daha uzun süreli çalışma iznine sahip yabancılar ayrıca ikamet izni almak zorunda kalmaz. Buna karşılık altı aydan kısa süreli çalışma izinleri ikamet izni yerine geçmez; bu durumda ayrıca geçerli bir ikamet izni bulunması ya da vize kapsamında bulunulması gerekebilir.

Başvuru Süreci ve Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

Çalışma izni başvurularında temel usul şu şekildedir:

• Yurt dışından yapılacak başvurularda yabancı, bulunduğu ülkedeki Türk büyükelçiliği veya konsolosluğuna başvurur; işveren eş zamanlı olarak e-Devlet veya Bakanlık sistemi üzerinden başvuruyu tamamlar.
• Türkiye içinde ikamet izniyle bulunan yabancılar, doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı sistemi üzerinden başvurabilir.
• Bakanlık, başvuruyu değerlendirirken Türk nüfusunun yüzde onu gibi kadro kısıtlamaları başta olmak üzere sektörel ve mesleki kısıtlamaları gözetir.
• Belirli meslek gruplarında (sağlık, eğitim, hukuk vb.) ayrı mevzuat hükümleri uygulanabilir ve ek şartlar aranabilir.

Harç ve Değerli Kâğıt Bedelleri

Çalışma izni başvurularında harç ve değerli kâğıt bedelleri ödenmesi gerekmektedir. Bu tutarlar, her yıl Maliye Bakanlığı tarafından güncellenen tarifelere göre belirlenir ve izin türüne ile süresine bağlı olarak değişir. Güncel harç tutarlarını bu araç üretmemektedir; doğru ve güncel bilgi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın resmi web sitesini ve yürürlükteki harç tarifelerini incelemeniz gerekmektedir.

Çalışma İzni Olmadan Çalışmanın Sonuçları

İzinsiz çalışma, hem yabancı açısından hem de işveren açısından ciddi yaptırımlar öngörmektedir. 6735 sayılı Kanun m.23 ve devamı uyarınca:

• İzinsiz çalışan yabancıya idari para cezası uygulanır.
• İzinsiz yabancı istihdam eden işverene yabancı başına ayrı ayrı idari para cezası uygulanır.
• Sınır dışı etme ve giriş yasağı gündeme gelebilir.
• İşverenin bağlı olduğu meslek kuruluşu ve Sosyal Güvenlik Kurumu açısından ek yaptırımlar söz konusu olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çalışma izni başvurusu yurt içinden de yapılabilir mi? Evet; Türkiye'de ikamet izniyle veya muafiyet kapsamında bulunan yabancılar, belirli koşullar altında yurt içinden de başvurabilir. Ancak yurt dışı başvurularında çalışma izni genellikle vizeyle birlikte değerlendirildiğinden başvuru yeri önemlidir.

Süresiz çalışma iznine nasıl başvurulur? Türkiye'de uzun dönem ikamet izni sahibi olmak veya en az sekiz yıl kanuni çalışmanın belgelenmesi şartıyla süresiz çalışma izni başvurusu yapılabilir. Bakanlık değerlendirmesi olumlu sonuçlanırsa süresiz izin verilir; bu izni ayrıca uzatmak gerekmez.

Uzatma başvurusu ne zaman yapılmalıdır? Uzatma başvurusunun mevcut izin süresinin dolmasından önce yapılması gerekir; geç kalınması hâlinde izinsiz çalışma riski ortaya çıkar. Bakanlık, uzatma başvurusunda yabancı için çalışılan işyeri ve işin değişmediğini teyit eder.